Files
AI/참고/trafilatura-master/tests/eval/makronom.de-Ressourcenschutzgesetz.html
2026-05-12 19:40:31 +09:00

1399 lines
260 KiB
HTML
Vendored
Raw Permalink Blame History

This file contains ambiguous Unicode characters
This file contains Unicode characters that might be confused with other characters. If you think that this is intentional, you can safely ignore this warning. Use the Escape button to reveal them.
<script src="/cdn-cgi/apps/head/3yIJZ_qvAwxVFSmfvTOi3krQ5EM.js"></script><style>.mein-konto-header {float: left;margin: 0 20px 0 0;display: block;line-height: 1;padding: 0px 21px 0 0px;text-decoration: none;color: #333332 !important;font-weight: normal;font-size: 14px !important;font-family: open sans;text-transform: uppercase;letter-spacing: 1px !important;}.dropbtn-login {background-color: #4CAF50;color: white;padding: 8px 16px;font-size: 16px;border: none;cursor: pointer;font-size: 14px !important;font-family: open sans;text-transform: uppercase;letter-spacing: 1px !important;}.dropdown-login {position: relative;display: inline-block;}.dropdown-content-login {display: none;position: absolute;background-color: #f9f9f9;min-width: 260px;box-shadow: 0px 8px 16px 0px rgba(0,0,0,0.2);z-index: 1;}.dropdown-content-login a {color: #333332 !important;padding: 12px 16px;text-decoration: none;display: block;}.dropdown-content-login a:hover {background-color: #f1f1f1}.dropdown-login:hover .dropdown-content-login {display: block;}.dropdown-login:hover .dropbtn-login {background-color: #3e8e41;}</style><!DOCTYPE html> <!--[if IE 7]><html class="ie ie7" lang="de-DE"> <![endif]--> <!--[if IE 8]><html class="ie ie8" lang="de-DE"> <![endif]--> <!--[if !(IE 7) & !(IE 8)]><!--><html lang="de-DE"> <!--<![endif]--><head><meta name="viewport" content="width=device-width,initial-scale=1,maximum-scale=1" /> <script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/1.11.3/jquery.min.js"></script> <script>(function(i,s,o,g,r,a,m){i['GoogleAnalyticsObject']=r;i[r]=i[r]||function(){
(i[r].q=i[r].q||[]).push(arguments)},i[r].l=1*new Date();a=s.createElement(o),
m=s.getElementsByTagName(o)[0];a.async=1;a.src=g;m.parentNode.insertBefore(a,m)
})(window,document,'script','//www.google-analytics.com/analytics.js','ga');
ga('create', 'UA-58909330-1', 'auto');
ga('send', 'pageview');</script> <meta charset="UTF-8"><title>Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht</title><link rel="profile" href="https://gmpg.org/xfn/11"><link rel="pingback" href="https://makronom.de/xmlrpc.php"> <!--[if lt IE 9]> <script src="https://makronom.de/wp-content/themes/twentythirteen/js/html5.js"></script> <![endif]--><meta name="robots" content="index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1" /><meta property="og:title" content="Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht" /><meta property="og:description" content="Der jährliche Rohstoffkonsum in Deutschland muss bis Mitte des Jahrhunderts mindestens halbiert werden. Dafür braucht es eine Verbindlichkeit, die in einem Ressourcenschutzgesetz analog zum Klimaschutzgesetz festgehalten werden sollte." /><meta property="og:image" content="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg" /><meta property="og:image:width" content="1600" /><meta property="og:image:height" content="1065" /><meta property="og:image:type" content="image/jpeg" /><meta property="og:type" content="article" /><meta property="og:article:published_time" content="2023-10-26 21:19:17" /><meta property="og:article:modified_time" content="2023-10-27 16:09:34" /><meta property="og:article:tag" content="Circular Economy" /><meta property="og:article:tag" content="Clara Löw" /><meta property="og:article:tag" content="Klaus Jacob" /><meta property="og:article:tag" content="Siddharth Prakash" /><meta name="twitter:card" content="summary"><meta name="twitter:title" content="Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht" /><meta name="twitter:description" content="Der jährliche Rohstoffkonsum in Deutschland muss bis Mitte des Jahrhunderts mindestens halbiert werden. Dafür braucht es eine Verbindlichkeit, die in einem Ressourcenschutzgesetz analog zum Klimaschutzgesetz festgehalten werden sollte." /><meta name="twitter:image" content="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg" /><meta name="author" content="Makronom" /><meta name="description" content="Der jährliche Rohstoffkonsum in Deutschland muss bis Mitte des Jahrhunderts mindestens halbiert werden. Dafür braucht es eine Verbindlichkeit, die in einem Ressourcenschutzgesetz analog zum Klimaschutzgesetz festgehalten werden sollte." /><link rel="canonical" href="https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273" /><meta property="og:url" content="https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273" /><meta property="og:site_name" content="Makronom" /><meta property="article:publisher" content="https://www.facebook.com/makronom.de" /><meta property="article:published_time" content="2023-10-26T19:19:17+00:00" /><meta property="article:modified_time" content="2023-10-27T14:09:34+00:00" /><meta property="og:image" content="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg" /><meta property="og:image:width" content="1600" /><meta property="og:image:height" content="1065" /><meta property="og:image:type" content="image/jpeg" /><meta name="author" content="Makronom" /><meta name="twitter:creator" content="@MakronomMagazin" /><meta name="twitter:site" content="@MakronomMagazin" /><meta name="twitter:label1" content="Verfasst von" /><meta name="twitter:data1" content="Makronom" /><meta name="twitter:label2" content="Geschätzte Lesezeit" /><meta name="twitter:data2" content="8 Minuten" /> <script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273#article","isPartOf":{"@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273"},"author":{"name":"Makronom","@id":"https://makronom.de/#/schema/person/91ff52cde7fed2acee97e8c729d8d47d"},"headline":"Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht","datePublished":"2023-10-26T19:19:17+00:00","dateModified":"2023-10-27T14:09:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273"},"wordCount":1426,"publisher":{"@id":"https://makronom.de/#organization"},"image":{"@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg","keywords":["Circular Economy","Clara Löw","Klaus Jacob","Siddharth Prakash"],"inLanguage":"de-DE"},{"@type":"WebPage","@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273","url":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273","name":"Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht","isPartOf":{"@id":"https://makronom.de/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273#primaryimage"},"image":{"@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg","datePublished":"2023-10-26T19:19:17+00:00","dateModified":"2023-10-27T14:09:34+00:00","description":"Der jährliche Rohstoffkonsum in Deutschland muss bis Mitte des Jahrhunderts mindestens halbiert werden. Dafür braucht es eine Verbindlichkeit, die in einem Ressourcenschutzgesetz analog zum Klimaschutzgesetz festgehalten werden sollte.","breadcrumb":{"@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273#breadcrumb"},"inLanguage":"de-DE","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de-DE","@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273#primaryimage","url":"https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg","contentUrl":"https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg","width":1600,"height":1065},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://makronom.de/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://makronom.de/#website","url":"https://makronom.de/","name":"Makronom","description":"Online-Magazin für Wirtschaftspolitik","publisher":{"@id":"https://makronom.de/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://makronom.de/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"de-DE"},{"@type":"Organization","@id":"https://makronom.de/#organization","name":"Makronom","url":"https://makronom.de/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de-DE","@id":"https://makronom.de/#/schema/logo/image/","url":"https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/03/Makronom_Online_Magazin_Wirtschaftspolitik_Thumb_Logo.jpg","contentUrl":"https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/03/Makronom_Online_Magazin_Wirtschaftspolitik_Thumb_Logo.jpg","width":574,"height":383,"caption":"Makronom"},"image":{"@id":"https://makronom.de/#/schema/logo/image/"},"sameAs":["https://www.facebook.com/makronom.de","https://twitter.com/MakronomMagazin"]},{"@type":"Person","@id":"https://makronom.de/#/schema/person/91ff52cde7fed2acee97e8c729d8d47d","name":"Makronom"}]}</script> <link rel="dns-prefetch" href="//www.google.com" /><link rel="dns-prefetch" href="//js.stripe.com" /><link rel="dns-prefetch" href="//fonts.googleapis.com" /><link rel="alternate" type="application/rss+xml" title="Makronom &raquo; Feed" href="https://makronom.de/feed" /><link rel="alternate" type="application/rss+xml" title="Makronom &raquo; Kommentar-Feed" href="https://makronom.de/comments/feed" /> <script src="//www.googletagmanager.com/gtag/js?id=G-0V28H5NKW9" data-cfasync="false" data-wpfc-render="false" type="text/javascript" async></script> <script data-cfasync="false" data-wpfc-render="false" type="text/javascript">var em_version = '7.20.1';
var em_track_user = true;
var em_no_track_reason = '';
var disableStrs = [
'ga-disable-G-0V28H5NKW9',
];
/* Function to detect opted out users */
function __gtagTrackerIsOptedOut() {
for (var index = 0; index < disableStrs.length; index++) {
if (document.cookie.indexOf(disableStrs[index] + '=true') > -1) {
return true;
}
}
return false;
}
/* Disable tracking if the opt-out cookie exists. */
if (__gtagTrackerIsOptedOut()) {
for (var index = 0; index < disableStrs.length; index++) {
window[disableStrs[index]] = true;
}
}
/* Opt-out function */
function __gtagTrackerOptout() {
for (var index = 0; index < disableStrs.length; index++) {
document.cookie = disableStrs[index] + '=true; expires=Thu, 31 Dec 2099 23:59:59 UTC; path=/';
window[disableStrs[index]] = true;
}
}
if ('undefined' === typeof gaOptout) {
function gaOptout() {
__gtagTrackerOptout();
}
}
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
window.ExactMetricsDualTracker = {
helpers: {},
trackers: {},
};
if (em_track_user) {
function __gtagDataLayer() {
dataLayer.push(arguments);
}
function __gtagTracker(type, name, parameters) {
if (!parameters) {
parameters = {};
}
if (parameters.send_to) {
__gtagDataLayer.apply(null, arguments);
return;
}
if (type === 'event') {
parameters.send_to = exactmetrics_frontend.v4_id;
var hookName = name;
if (typeof parameters['event_category'] !== 'undefined') {
hookName = parameters['event_category'] + ':' + name;
}
if (typeof ExactMetricsDualTracker.trackers[hookName] !== 'undefined') {
ExactMetricsDualTracker.trackers[hookName](parameters);
} else {
__gtagDataLayer('event', name, parameters);
}
} else {
__gtagDataLayer.apply(null, arguments);
}
}
__gtagTracker('js', new Date());
__gtagTracker('set', {
'developer_id.dNDMyYj': true,
});
__gtagTracker('config', 'G-0V28H5NKW9', {"forceSSL":"true"} );
window.gtag = __gtagTracker; (function () {
/* https://developers.google.com/analytics/devguides/collection/analyticsjs/ */
/* ga and __gaTracker compatibility shim. */
var noopfn = function () {
return null;
};
var newtracker = function () {
return new Tracker();
};
var Tracker = function () {
return null;
};
var p = Tracker.prototype;
p.get = noopfn;
p.set = noopfn;
p.send = function () {
var args = Array.prototype.slice.call(arguments);
args.unshift('send');
__gaTracker.apply(null, args);
};
var __gaTracker = function () {
var len = arguments.length;
if (len === 0) {
return;
}
var f = arguments[len - 1];
if (typeof f !== 'object' || f === null || typeof f.hitCallback !== 'function') {
if ('send' === arguments[0]) {
var hitConverted, hitObject = false, action;
if ('event' === arguments[1]) {
if ('undefined' !== typeof arguments[3]) {
hitObject = {
'eventAction': arguments[3],
'eventCategory': arguments[2],
'eventLabel': arguments[4],
'value': arguments[5] ? arguments[5] : 1,
}
}
}
if ('pageview' === arguments[1]) {
if ('undefined' !== typeof arguments[2]) {
hitObject = {
'eventAction': 'page_view',
'page_path': arguments[2],
}
}
}
if (typeof arguments[2] === 'object') {
hitObject = arguments[2];
}
if (typeof arguments[5] === 'object') {
Object.assign(hitObject, arguments[5]);
}
if ('undefined' !== typeof arguments[1].hitType) {
hitObject = arguments[1];
if ('pageview' === hitObject.hitType) {
hitObject.eventAction = 'page_view';
}
}
if (hitObject) {
action = 'timing' === arguments[1].hitType ? 'timing_complete' : hitObject.eventAction;
hitConverted = mapArgs(hitObject);
__gtagTracker('event', action, hitConverted);
}
}
return;
}
function mapArgs(args) {
var arg, hit = {};
var gaMap = {
'eventCategory': 'event_category',
'eventAction': 'event_action',
'eventLabel': 'event_label',
'eventValue': 'event_value',
'nonInteraction': 'non_interaction',
'timingCategory': 'event_category',
'timingVar': 'name',
'timingValue': 'value',
'timingLabel': 'event_label',
'page': 'page_path',
'location': 'page_location',
'title': 'page_title',
};
for (arg in args) {
if (!(!args.hasOwnProperty(arg) || !gaMap.hasOwnProperty(arg))) {
hit[gaMap[arg]] = args[arg];
} else {
hit[arg] = args[arg];
}
}
return hit;
}
try {
f.hitCallback();
} catch (ex) {
}
};
__gaTracker.create = newtracker;
__gaTracker.getByName = newtracker;
__gaTracker.getAll = function () {
return [];
};
__gaTracker.remove = noopfn;
__gaTracker.loaded = true;
window['__gaTracker'] = __gaTracker;
})();
} else {
console.log("");
(function () {
function __gtagTracker() {
return null;
}
window['__gtagTracker'] = __gtagTracker;
window['gtag'] = __gtagTracker;
})();
}</script> <script type="text/javascript">window._wpemojiSettings = {"baseUrl":"https:\/\/s.w.org\/images\/core\/emoji\/14.0.0\/72x72\/","ext":".png","svgUrl":"https:\/\/s.w.org\/images\/core\/emoji\/14.0.0\/svg\/","svgExt":".svg","source":{"concatemoji":"https:\/\/makronom.de\/wp-includes\/js\/wp-emoji-release.min.js?ver=6.3.2"}};
/*! This file is auto-generated */
!function(i,n){var o,s,e;function c(e){try{var t={supportTests:e,timestamp:(new Date).valueOf()};sessionStorage.setItem(o,JSON.stringify(t))}catch(e){}}function p(e,t,n){e.clearRect(0,0,e.canvas.width,e.canvas.height),e.fillText(t,0,0);var t=new Uint32Array(e.getImageData(0,0,e.canvas.width,e.canvas.height).data),r=(e.clearRect(0,0,e.canvas.width,e.canvas.height),e.fillText(n,0,0),new Uint32Array(e.getImageData(0,0,e.canvas.width,e.canvas.height).data));return t.every(function(e,t){return e===r[t]})}function u(e,t,n){switch(t){case"flag":return n(e,"\ud83c\udff3\ufe0f\u200d\u26a7\ufe0f","\ud83c\udff3\ufe0f\u200b\u26a7\ufe0f")?!1:!n(e,"\ud83c\uddfa\ud83c\uddf3","\ud83c\uddfa\u200b\ud83c\uddf3")&&!n(e,"\ud83c\udff4\udb40\udc67\udb40\udc62\udb40\udc65\udb40\udc6e\udb40\udc67\udb40\udc7f","\ud83c\udff4\u200b\udb40\udc67\u200b\udb40\udc62\u200b\udb40\udc65\u200b\udb40\udc6e\u200b\udb40\udc67\u200b\udb40\udc7f");case"emoji":return!n(e,"\ud83e\udef1\ud83c\udffb\u200d\ud83e\udef2\ud83c\udfff","\ud83e\udef1\ud83c\udffb\u200b\ud83e\udef2\ud83c\udfff")}return!1}function f(e,t,n){var r="undefined"!=typeof WorkerGlobalScope&&self instanceof WorkerGlobalScope?new OffscreenCanvas(300,150):i.createElement("canvas"),a=r.getContext("2d",{willReadFrequently:!0}),o=(a.textBaseline="top",a.font="600 32px Arial",{});return e.forEach(function(e){o[e]=t(a,e,n)}),o}function t(e){var t=i.createElement("script");t.src=e,t.defer=!0,i.head.appendChild(t)}"undefined"!=typeof Promise&&(o="wpEmojiSettingsSupports",s=["flag","emoji"],n.supports={everything:!0,everythingExceptFlag:!0},e=new Promise(function(e){i.addEventListener("DOMContentLoaded",e,{once:!0})}),new Promise(function(t){var n=function(){try{var e=JSON.parse(sessionStorage.getItem(o));if("object"==typeof e&&"number"==typeof e.timestamp&&(new Date).valueOf()<e.timestamp+604800&&"object"==typeof e.supportTests)return e.supportTests}catch(e){}return null}();if(!n){if("undefined"!=typeof Worker&&"undefined"!=typeof OffscreenCanvas&&"undefined"!=typeof URL&&URL.createObjectURL&&"undefined"!=typeof Blob)try{var e="postMessage("+f.toString()+"("+[JSON.stringify(s),u.toString(),p.toString()].join(",")+"));",r=new Blob([e],{type:"text/javascript"}),a=new Worker(URL.createObjectURL(r),{name:"wpTestEmojiSupports"});return void(a.onmessage=function(e){c(n=e.data),a.terminate(),t(n)})}catch(e){}c(n=f(s,u,p))}t(n)}).then(function(e){for(var t in e)n.supports[t]=e[t],n.supports.everything=n.supports.everything&&n.supports[t],"flag"!==t&&(n.supports.everythingExceptFlag=n.supports.everythingExceptFlag&&n.supports[t]);n.supports.everythingExceptFlag=n.supports.everythingExceptFlag&&!n.supports.flag,n.DOMReady=!1,n.readyCallback=function(){n.DOMReady=!0}}).then(function(){return e}).then(function(){var e;n.supports.everything||(n.readyCallback(),(e=n.source||{}).concatemoji?t(e.concatemoji):e.wpemoji&&e.twemoji&&(t(e.twemoji),t(e.wpemoji)))}))}((window,document),window._wpemojiSettings);</script> <style type="text/css">img.wp-smiley,
img.emoji {
display: inline !important;
border: none !important;
box-shadow: none !important;
height: 1em !important;
width: 1em !important;
margin: 0 0.07em !important;
vertical-align: -0.1em !important;
background: none !important;
padding: 0 !important;
}</style><link rel="stylesheet" id="flick-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/mailchimp/css/flick/flick.css?ver=6.3.2" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="mailchimpSF_main_css-css" href="https://makronom.de/?mcsf_action=main_css&#038;ver=6.3.2" type="text/css" media="all" /> <!--[if IE]><link rel='stylesheet' id='mailchimpSF_ie_css-css' href='https://makronom.de/wp-content/plugins/mailchimp/css/ie.css?ver=6.3.2' type='text/css' media='all' /> <![endif]--><link rel="stylesheet" id="simple_tooltips_style-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/simple-tooltips/zebra_tooltips.css?ver=6.3.2" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="wp-block-library-css" href="https://makronom.de/wp-includes/css/dist/block-library/style.min.css?ver=6.3.2" type="text/css" media="all" /><style id="classic-theme-styles-inline-css" type="text/css">/*! This file is auto-generated */
.wp-block-button__link{color:#fff;background-color:#32373c;border-radius:9999px;box-shadow:none;text-decoration:none;padding:calc(.667em + 2px) calc(1.333em + 2px);font-size:1.125em}.wp-block-file__button{background:#32373c;color:#fff;text-decoration:none}</style><style id="global-styles-inline-css" type="text/css">body{--wp--preset--color--black: #000000;--wp--preset--color--cyan-bluish-gray: #abb8c3;--wp--preset--color--white: #ffffff;--wp--preset--color--pale-pink: #f78da7;--wp--preset--color--vivid-red: #cf2e2e;--wp--preset--color--luminous-vivid-orange: #ff6900;--wp--preset--color--luminous-vivid-amber: #fcb900;--wp--preset--color--light-green-cyan: #7bdcb5;--wp--preset--color--vivid-green-cyan: #00d084;--wp--preset--color--pale-cyan-blue: #8ed1fc;--wp--preset--color--vivid-cyan-blue: #0693e3;--wp--preset--color--vivid-purple: #9b51e0;--wp--preset--gradient--vivid-cyan-blue-to-vivid-purple: linear-gradient(135deg,rgba(6,147,227,1) 0%,rgb(155,81,224) 100%);--wp--preset--gradient--light-green-cyan-to-vivid-green-cyan: linear-gradient(135deg,rgb(122,220,180) 0%,rgb(0,208,130) 100%);--wp--preset--gradient--luminous-vivid-amber-to-luminous-vivid-orange: linear-gradient(135deg,rgba(252,185,0,1) 0%,rgba(255,105,0,1) 100%);--wp--preset--gradient--luminous-vivid-orange-to-vivid-red: linear-gradient(135deg,rgba(255,105,0,1) 0%,rgb(207,46,46) 100%);--wp--preset--gradient--very-light-gray-to-cyan-bluish-gray: linear-gradient(135deg,rgb(238,238,238) 0%,rgb(169,184,195) 100%);--wp--preset--gradient--cool-to-warm-spectrum: linear-gradient(135deg,rgb(74,234,220) 0%,rgb(151,120,209) 20%,rgb(207,42,186) 40%,rgb(238,44,130) 60%,rgb(251,105,98) 80%,rgb(254,248,76) 100%);--wp--preset--gradient--blush-light-purple: linear-gradient(135deg,rgb(255,206,236) 0%,rgb(152,150,240) 100%);--wp--preset--gradient--blush-bordeaux: linear-gradient(135deg,rgb(254,205,165) 0%,rgb(254,45,45) 50%,rgb(107,0,62) 100%);--wp--preset--gradient--luminous-dusk: linear-gradient(135deg,rgb(255,203,112) 0%,rgb(199,81,192) 50%,rgb(65,88,208) 100%);--wp--preset--gradient--pale-ocean: linear-gradient(135deg,rgb(255,245,203) 0%,rgb(182,227,212) 50%,rgb(51,167,181) 100%);--wp--preset--gradient--electric-grass: linear-gradient(135deg,rgb(202,248,128) 0%,rgb(113,206,126) 100%);--wp--preset--gradient--midnight: linear-gradient(135deg,rgb(2,3,129) 0%,rgb(40,116,252) 100%);--wp--preset--font-size--small: 13px;--wp--preset--font-size--medium: 20px;--wp--preset--font-size--large: 36px;--wp--preset--font-size--x-large: 42px;--wp--preset--spacing--20: 0.44rem;--wp--preset--spacing--30: 0.67rem;--wp--preset--spacing--40: 1rem;--wp--preset--spacing--50: 1.5rem;--wp--preset--spacing--60: 2.25rem;--wp--preset--spacing--70: 3.38rem;--wp--preset--spacing--80: 5.06rem;--wp--preset--shadow--natural: 6px 6px 9px rgba(0, 0, 0, 0.2);--wp--preset--shadow--deep: 12px 12px 50px rgba(0, 0, 0, 0.4);--wp--preset--shadow--sharp: 6px 6px 0px rgba(0, 0, 0, 0.2);--wp--preset--shadow--outlined: 6px 6px 0px -3px rgba(255, 255, 255, 1), 6px 6px rgba(0, 0, 0, 1);--wp--preset--shadow--crisp: 6px 6px 0px rgba(0, 0, 0, 1);}:where(.is-layout-flex){gap: 0.5em;}:where(.is-layout-grid){gap: 0.5em;}body .is-layout-flow > .alignleft{float: left;margin-inline-start: 0;margin-inline-end: 2em;}body .is-layout-flow > .alignright{float: right;margin-inline-start: 2em;margin-inline-end: 0;}body .is-layout-flow > .aligncenter{margin-left: auto !important;margin-right: auto !important;}body .is-layout-constrained > .alignleft{float: left;margin-inline-start: 0;margin-inline-end: 2em;}body .is-layout-constrained > .alignright{float: right;margin-inline-start: 2em;margin-inline-end: 0;}body .is-layout-constrained > .aligncenter{margin-left: auto !important;margin-right: auto !important;}body .is-layout-constrained > :where(:not(.alignleft):not(.alignright):not(.alignfull)){max-width: var(--wp--style--global--content-size);margin-left: auto !important;margin-right: auto !important;}body .is-layout-constrained > .alignwide{max-width: var(--wp--style--global--wide-size);}body .is-layout-flex{display: flex;}body .is-layout-flex{flex-wrap: wrap;align-items: center;}body .is-layout-flex > *{margin: 0;}body .is-layout-grid{display: grid;}body .is-layout-grid > *{margin: 0;}:where(.wp-block-columns.is-layout-flex){gap: 2em;}:where(.wp-block-columns.is-layout-grid){gap: 2em;}:where(.wp-block-post-template.is-layout-flex){gap: 1.25em;}:where(.wp-block-post-template.is-layout-grid){gap: 1.25em;}.has-black-color{color: var(--wp--preset--color--black) !important;}.has-cyan-bluish-gray-color{color: var(--wp--preset--color--cyan-bluish-gray) !important;}.has-white-color{color: var(--wp--preset--color--white) !important;}.has-pale-pink-color{color: var(--wp--preset--color--pale-pink) !important;}.has-vivid-red-color{color: var(--wp--preset--color--vivid-red) !important;}.has-luminous-vivid-orange-color{color: var(--wp--preset--color--luminous-vivid-orange) !important;}.has-luminous-vivid-amber-color{color: var(--wp--preset--color--luminous-vivid-amber) !important;}.has-light-green-cyan-color{color: var(--wp--preset--color--light-green-cyan) !important;}.has-vivid-green-cyan-color{color: var(--wp--preset--color--vivid-green-cyan) !important;}.has-pale-cyan-blue-color{color: var(--wp--preset--color--pale-cyan-blue) !important;}.has-vivid-cyan-blue-color{color: var(--wp--preset--color--vivid-cyan-blue) !important;}.has-vivid-purple-color{color: var(--wp--preset--color--vivid-purple) !important;}.has-black-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--black) !important;}.has-cyan-bluish-gray-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--cyan-bluish-gray) !important;}.has-white-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--white) !important;}.has-pale-pink-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--pale-pink) !important;}.has-vivid-red-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--vivid-red) !important;}.has-luminous-vivid-orange-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--luminous-vivid-orange) !important;}.has-luminous-vivid-amber-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--luminous-vivid-amber) !important;}.has-light-green-cyan-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--light-green-cyan) !important;}.has-vivid-green-cyan-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--vivid-green-cyan) !important;}.has-pale-cyan-blue-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--pale-cyan-blue) !important;}.has-vivid-cyan-blue-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--vivid-cyan-blue) !important;}.has-vivid-purple-background-color{background-color: var(--wp--preset--color--vivid-purple) !important;}.has-black-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--black) !important;}.has-cyan-bluish-gray-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--cyan-bluish-gray) !important;}.has-white-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--white) !important;}.has-pale-pink-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--pale-pink) !important;}.has-vivid-red-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--vivid-red) !important;}.has-luminous-vivid-orange-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--luminous-vivid-orange) !important;}.has-luminous-vivid-amber-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--luminous-vivid-amber) !important;}.has-light-green-cyan-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--light-green-cyan) !important;}.has-vivid-green-cyan-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--vivid-green-cyan) !important;}.has-pale-cyan-blue-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--pale-cyan-blue) !important;}.has-vivid-cyan-blue-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--vivid-cyan-blue) !important;}.has-vivid-purple-border-color{border-color: var(--wp--preset--color--vivid-purple) !important;}.has-vivid-cyan-blue-to-vivid-purple-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--vivid-cyan-blue-to-vivid-purple) !important;}.has-light-green-cyan-to-vivid-green-cyan-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--light-green-cyan-to-vivid-green-cyan) !important;}.has-luminous-vivid-amber-to-luminous-vivid-orange-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--luminous-vivid-amber-to-luminous-vivid-orange) !important;}.has-luminous-vivid-orange-to-vivid-red-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--luminous-vivid-orange-to-vivid-red) !important;}.has-very-light-gray-to-cyan-bluish-gray-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--very-light-gray-to-cyan-bluish-gray) !important;}.has-cool-to-warm-spectrum-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--cool-to-warm-spectrum) !important;}.has-blush-light-purple-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--blush-light-purple) !important;}.has-blush-bordeaux-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--blush-bordeaux) !important;}.has-luminous-dusk-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--luminous-dusk) !important;}.has-pale-ocean-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--pale-ocean) !important;}.has-electric-grass-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--electric-grass) !important;}.has-midnight-gradient-background{background: var(--wp--preset--gradient--midnight) !important;}.has-small-font-size{font-size: var(--wp--preset--font-size--small) !important;}.has-medium-font-size{font-size: var(--wp--preset--font-size--medium) !important;}.has-large-font-size{font-size: var(--wp--preset--font-size--large) !important;}.has-x-large-font-size{font-size: var(--wp--preset--font-size--x-large) !important;}
.wp-block-navigation a:where(:not(.wp-element-button)){color: inherit;}
:where(.wp-block-post-template.is-layout-flex){gap: 1.25em;}:where(.wp-block-post-template.is-layout-grid){gap: 1.25em;}
:where(.wp-block-columns.is-layout-flex){gap: 2em;}:where(.wp-block-columns.is-layout-grid){gap: 2em;}
.wp-block-pullquote{font-size: 1.5em;line-height: 1.6;}</style><link rel="stylesheet" id="redux-extendify-styles-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/redux-framework/redux-core/assets/css/extendify-utilities.css?ver=4.4.8" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="edsanimate-animo-css-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/animate-it/assets/css/animate-animo.css?ver=6.3.2" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="contact-form-7-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/contact-form-7/includes/css/styles.css?ver=5.8.1" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="wpw-fp-public-style-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/follow-my-blog-post/includes/css/wpw-fp-public.css?ver=1.9.15" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="theme-my-login-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/theme-my-login/assets/styles/theme-my-login.min.css?ver=7.1.6" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="mc4wp-form-basic-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/mailchimp-for-wp/assets/css/form-basic.css?ver=4.9.9" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="wp-pagenavi-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/wp-pagenavi/pagenavi-css.css?ver=2.70" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="search-filter-plugin-styles-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/search-filter-pro/public/assets/css/search-filter.min.css?ver=2.5.1" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="animate-css-css" href="https://makronom.de/wp-content/themes/twentythirteen/css/animate.min.css?ver=20120725" type="text/css" media="screen" /><link rel="stylesheet" id="twentythirteen-fonts-css" href="https://fonts.googleapis.com/css?family=Source+Sans+Pro%3A300%2C400%2C700%2C300italic%2C400italic%2C700italic%7CBitter%3A400%2C700&#038;subset=latin%2Clatin-ext" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="genericons-css" href="https://makronom.de/wp-content/themes/twentythirteen/genericons/genericons.css?ver=3.03" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="twentythirteen-style-css" href="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/style.css?b-modified=1667854289&#038;ver=2013-07-18" type="text/css" media="all" /> <!--[if lt IE 9]><link rel='stylesheet' id='twentythirteen-ie-css' href='https://makronom.de/wp-content/themes/twentythirteen/css/ie.css?ver=2013-07-18' type='text/css' media='all' /> <![endif]--><link rel="stylesheet" id="borlabs-cookie-css" href="https://makronom.de/wp-content/cache/borlabs-cookie/borlabs-cookie_1_de.css?ver=2.2.67-10" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="popup-maker-site-css" href="//makronom.de/wp-content/uploads/pum/pum-site-styles.css?generated=1696507694&#038;ver=1.18.2" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="wp-featherlight-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/wp-featherlight/css/wp-featherlight.min.css?ver=1.3.4" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="rtbs-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/responsive-tabs/inc/css/rtbs_style.min.css?ver=4.0.6" type="text/css" media="all" /><link rel="stylesheet" id="wp_edit_column-styles-css" href="https://makronom.de/wp-content/plugins/wp-edit/css/column-style.css?ver=6.3.2" type="text/css" media="all" /> <script type="text/javascript" id="jquery-core-js-extra">var SDT_DATA = {"ajaxurl":"https:\/\/makronom.de\/wp-admin\/admin-ajax.php","siteUrl":"https:\/\/makronom.de\/","pluginsUrl":"https:\/\/makronom.de\/wp-content\/plugins","isAdmin":""};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-includes/js/jquery/jquery.min.js?ver=3.7.0" id="jquery-core-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-includes/js/jquery/jquery-migrate.min.js?ver=3.4.1" id="jquery-migrate-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/mailchimp/js/scrollTo.js?ver=1.5.8-b-modified-1696315834" id="jquery_scrollto-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-includes/js/jquery/jquery.form.min.js?ver=4.3.0" id="jquery-form-js"></script> <script type="text/javascript" id="mailchimpSF_main_js-js-extra">var mailchimpSF = {"ajax_url":"https:\/\/makronom.de\/"};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/mailchimp/js/mailchimp.js?ver=1.5.8-b-modified-1696315834" id="mailchimpSF_main_js-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-includes/js/jquery/ui/core.min.js?ver=1.13.2" id="jquery-ui-core-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/mailchimp/js/datepicker.js?ver=-b-modified-1696315834" id="datepicker-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/google-analytics-dashboard-for-wp/assets/js/frontend-gtag.min.js?ver=7.20.1-b-modified-1696884019" id="exactmetrics-frontend-script-js"></script> <script data-cfasync="false" data-wpfc-render="false" type="text/javascript" id="exactmetrics-frontend-script-js-extra">var exactmetrics_frontend = {"js_events_tracking":"true","download_extensions":"zip,mp3,mpeg,pdf,docx,pptx,xlsx,rar","inbound_paths":"[{\"path\":\"\\\/go\\\/\",\"label\":\"affiliate\"},{\"path\":\"\\\/recommend\\\/\",\"label\":\"affiliate\"}]","home_url":"https:\/\/makronom.de","hash_tracking":"false","v4_id":"G-0V28H5NKW9"};</script> <script type="text/javascript" src="https://www.google.com/recaptcha/api.js?hl=de-DE&#038;ver=6.3.2" id="recaptcha-js"></script> <script type="text/javascript" id="search-filter-plugin-build-js-extra">var SF_LDATA = {"ajax_url":"https:\/\/makronom.de\/wp-admin\/admin-ajax.php","home_url":"https:\/\/makronom.de\/"};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/search-filter-pro/public/assets/js/search-filter-build.min.js?ver=2.5.1-b-modified-1590388539" id="search-filter-plugin-build-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/search-filter-pro/public/assets/js/chosen.jquery.min.js?ver=2.5.1-b-modified-1590388539" id="search-filter-plugin-chosen-js"></script> <script type="text/javascript" id="borlabs-cookie-prioritize-js-extra">var borlabsCookiePrioritized = {"domain":"makronom.de","path":"\/","version":"2","bots":"1","optInJS":{"statistics":{"google-analytics":"PHNjcmlwdD4NCmlmKCcwJyA9PT0gJzEnKSB7DQogICAgd2luZG93LmRhdGFMYXllciA9IHdpbmRvdy5kYXRhTGF5ZXIgfHwgW107DQogCWZ1bmN0aW9uIGd0YWcoKXtkYXRhTGF5ZXIucHVzaChhcmd1bWVudHMpfQ0KCWd0YWcoJ2NvbnNlbnQnLCAndXBkYXRlJywgeydhbmFseXRpY3Nfc3RvcmFnZSc6ICdncmFudGVkJ30pOw0KfSBlbHNlIHsNCiAgICAoZnVuY3Rpb24gKHcsIGQsIHMsIGkpIHsNCiAgICB2YXIgZiA9IGQuZ2V0RWxlbWVudHNCeVRhZ05hbWUocylbMF0sDQogICAgICAgIGogPSBkLmNyZWF0ZUVsZW1lbnQocyk7DQogICAgai5hc3luYyA9IHRydWU7DQogICAgai5zcmMgPQ0KICAgICAgICAiaHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xldGFnbWFuYWdlci5jb20vZ3RhZy9qcz9pZD0iICsgaTsNCiAgICBmLnBhcmVudE5vZGUuaW5zZXJ0QmVmb3JlKGosIGYpOw0KICAgIH0pKHdpbmRvdywgZG9jdW1lbnQsICJzY3JpcHQiLCAiVUEtNTg5MDkzMzAtMSIpOw0KDQogICAgd2luZG93LmRhdGFMYXllciA9IHdpbmRvdy5kYXRhTGF5ZXIgfHwgW107DQogICAgZnVuY3Rpb24gZ3RhZygpe2RhdGFMYXllci5wdXNoKGFyZ3VtZW50cyk7fQ0KICAgIGd0YWcoImpzIiwgbmV3IERhdGUoKSk7DQoNCiAgICBndGFnKCJjb25maWciLCAiVUEtNTg5MDkzMzAtMSIsIHsgImFub255bWl6ZV9pcCI6IHRydWUgfSk7DQp9DQo8L3NjcmlwdD4="}}};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/javascript/borlabs-cookie-prioritize.min.js?ver=2.2.67-b-modified-1698130496" id="borlabs-cookie-prioritize-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/responsive-tabs/inc/js/rtbs.min.js?ver=4.0.6-b-modified-1651839324" id="rtbs-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://js.stripe.com/v3/?ver=3" id="stripe-js-v3-js"></script> <script type="text/javascript" id="rcp-stripe-js-extra">var rcpStripe = {"keys":{"publishable":"pk_live_pHjik5EAvXXSDCTYQsEdi78Q"},"errors":{"api_key_expired":"Payment gateway connection error.","card_declined":"The card has been declined.","email_invalid":"Bitte eine g\u00fcltige E-Mail Adresse eingeben","expired_card":"This card has expired. Please try again with a different payment method.","incorrect_address":"The supplied billing address is incorrect. Please check the card's address or try again with a different card.","incorrect_cvc":"The card's security code is incorrect. Please check the security code or try again with a different card.","incorrect_number":"The card number is incorrect. Please check the card number or try again with a different card.","invalid_number":"The card number is incorrect. Please check the card number or try again with a different card.","incorrect_zip":"The card's postal code is incorrect. Please check the postal code or try again with a different card.","postal_code_invalid":"The card's postal code is incorrect. Please check the postal code or try again with a different card.","invalid_cvc":"The card's security code is invalid. Please check the security code or try again with a different card.","invalid_expiry_month":"The card's expiration month is incorrect.","invalid_expiry_year":"The card's expiration year is incorrect.","payment_intent_authentication_failure":"\ufeffZahlung fehlgeschlagen","payment_intent_incompatible_payment_method":"Der von Ihnen eingegebene Rabattcode ist ung\u00fcltig.","payment_intent_payment_attempt_failed":"\ufeffZahlungs aktualisierung fehlgeschlagen","setup_intent_authentication_failure":"\ufeffZahlungs aktualisierung fehlgeschlagen"},"formatting":{"currencyMultiplier":100},"elementsConfig":null};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/restrict-content-pro/includes/gateways/stripe/js/stripe.min.js?ver=3.5.5-b-modified-1613221427" id="rcp-stripe-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/restrict-content-pro/includes/gateways/stripe/js/register.min.js?ver=3.5.5-b-modified-1613221427" id="rcp-stripe-register-js"></script> <link rel="https://api.w.org/" href="https://makronom.de/wp-json/" /><link rel="alternate" type="application/json" href="https://makronom.de/wp-json/wp/v2/posts/45273" /><link rel="EditURI" type="application/rsd+xml" title="RSD" href="https://makronom.de/xmlrpc.php?rsd" /><meta name="generator" content="WordPress 6.3.2" /><link rel="shortlink" href="https://makronom.de/?p=45273" /><link rel="alternate" type="application/json+oembed" href="https://makronom.de/wp-json/oembed/1.0/embed?url=https%3A%2F%2Fmakronom.de%2Fwarum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273" /><link rel="alternate" type="text/xml+oembed" href="https://makronom.de/wp-json/oembed/1.0/embed?url=https%3A%2F%2Fmakronom.de%2Fwarum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273&#038;format=xml" /><meta name="generator" content="Redux 4.4.8" /><link rel="preconnect" href="https://fonts.googleapis.com"><link rel="preconnect" href="https://fonts.gstatic.com"><link href="https://fonts.googleapis.com/css2?display=swap&family=Old+Standard+TT&family=Montserrat:wght@400;700&family=Open+Sans:wght@600&family=Raleway:wght@100" rel="stylesheet"><style type="text/css">.wpw-fp-follow-btn {
width: 120px;
border-radius: 0px;
font-size: 13px;
line-height: 21px;
text-transform: uppercase;
font-family: Montserrat, 'Open Sans', Helvetica, Arial, sans-serif;
}
.wpw-fp-following-button{
background: #0074BF !important;
border: 1px solid #0074BF !important;
}</style><script type="text/javascript">jQuery(function($) {
$('.date-pick').each(function() {
var format = $(this).data('format') || 'mm/dd/yyyy';
format = format.replace(/yyyy/i, 'yy');
$(this).datepicker({
autoFocusNextInput: true,
constrainInput: false,
changeMonth: true,
changeYear: true,
beforeShow: function(input, inst) { $('#ui-datepicker-div').addClass('show'); },
dateFormat: format.toLowerCase(),
});
});
d = new Date();
$('.birthdate-pick').each(function() {
var format = $(this).data('format') || 'mm/dd';
format = format.replace(/yyyy/i, 'yy');
$(this).datepicker({
autoFocusNextInput: true,
constrainInput: false,
changeMonth: true,
changeYear: false,
minDate: new Date(d.getFullYear(), 1-1, 1),
maxDate: new Date(d.getFullYear(), 12-1, 31),
beforeShow: function(input, inst) { $('#ui-datepicker-div').removeClass('show'); },
dateFormat: format.toLowerCase(),
});
});
});</script> <style type="text/css" media="screen"></style><script>if('0' === '1') {
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('consent', 'default', {
'ad_storage': 'denied',
'analytics_storage': 'denied'
});
gtag("js", new Date());
gtag("config", "UA-58909330-1", { "anonymize_ip": true });
(function (w, d, s, i) {
var f = d.getElementsByTagName(s)[0],
j = d.createElement(s);
j.async = true;
j.src =
"https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=" + i;
f.parentNode.insertBefore(j, f);
})(window, document, "script", "UA-58909330-1");
}</script> <meta name="wpacu-generator" content="ASSET CLEANUP HARDCODED STYLES MOVED FROM BODY TO HEAD"><meta name="wpacu-generator" content="ASSET CLEANUP HARDCODED SCRIPTS MOVED FROM BODY TO HEAD"><link rel="icon" href="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/07/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_icon-150x150.png" sizes="32x32" /><link rel="icon" href="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/07/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_icon.png" sizes="192x192" /><link rel="apple-touch-icon" href="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/07/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_icon.png" /><meta name="msapplication-TileImage" content="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/07/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_icon.png" /> <script>(function(d) {
var config = {
kitId: 'ceg0igy',
scriptTimeout: 3000,
async: true
},
h=d.documentElement,t=setTimeout(function(){h.className=h.className.replace(/\bwf-loading\b/g,"")+" wf-inactive";},config.scriptTimeout),tk=d.createElement("script"),f=false,s=d.getElementsByTagName("script")[0],a;h.className+=" wf-loading";tk.src='https://use.typekit.net/'+config.kitId+'.js';tk.async=true;tk.onload=tk.onreadystatechange=function(){a=this.readyState;if(f||a&&a!="complete"&&a!="loaded")return;f=true;clearTimeout(t);try{Typekit.load(config)}catch(e){}};s.parentNode.insertBefore(tk,s)
})(document);</script> <style id="egf-frontend-styles" type="text/css">h6 {font-family: 'Old Standard TT', sans-serif;font-style: normal;font-weight: 400;} h1 {font-family: 'Montserrat', sans-serif;font-style: normal;font-weight: 700;} p {} h2 {} h3 {} h4 {} h5 {}</style></head><body data-rsssl="1" class="post-template-default single single-post postid-45273 single-format-standard wp-featherlight-captions no-avatars"><div id="navbar-header-area" class><div class="navbar-header" style="background:#fff;heigth:51px"><div class="logo-header"> <a href="https://makronom.de/" title="Makronom"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="logo" style="" alt="Makronom" title="Makronom" /></noscript><img src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="lazyload logo" style alt="Makronom" title="Makronom" /></a></div><div style="menu-header-area"><div class="mobile-menu"> <a href="#mobile-menu"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/threelines.png" alt="RSS" title="Makronom" style="height:35px;padding-left:20px;vertical-align:top;margin-top:-8px" /></noscript><img class="lazyload" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/threelines.png" alt="RSS" title="Makronom" style="height:35px;padding-left:20px;vertical-align:top;margin-top:-8px" /></a><div id="mobile-menu" class="modalDialog-mobile-menu"><div><div id="navbar-header-area" style="background:#fff" class><div class="navbar-header" style="background:#fff"><div class="logo-header"> <a class="fadeout-trigger" href="https://makronom.de/" title="Makronom"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="logo" style="" alt="Makronom" title="Makronom" /></noscript><img src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="lazyload logo" style alt="Makronom" title="Makronom" /></a></div> <a href="#close-mobile-menu" title="Close" class="close-mobile-menu">X</a></div></div><div style="padding:85px 0 0 0; background: #f7f7f7;"><div class="mobile-menu-items"><a href="https://makronom.de/debattenmonitor/">Debatten</a></div><div class="mobile-menu-items"><a href="https://makronom.de/artikel/">Artikel</a></div><div class="mobile-menu-items"><a href="#features">Features</a></div><div class="mobile-menu-items"><a href="#themen">Themen</a></div><div class="mobile-menu-items"><a href="#newsletter">Newsletter</a></div><div class="mobile-menu-items"><a href="https://makronom.de/ueber-uns/">&Uuml;ber uns</a></div><div class="mobile-menu-items"><a href="https://makronom.de/suche/">Suche</a></div> <a class="paywall-konto-button-mobile" href="https://makronom.de/login/">Abo/Login</a><div style="margin-top:40px"> <a href="https://twitter.com/MakronomMagazin" title="makronom" target="_blank"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/twitter.png" alt="Twitter" title="Makronom" style="height:33px;margin:0 10px" /></noscript><img class="lazyload" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/twitter.png" alt="Twitter" title="Makronom" style="height:33px;margin:0 10px" /></a> <a href="https://makronom.de/feed" title="makronom" target="_blank"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/rss-feed.png" alt="RSS" title="Makronom" style="height:33px;margin:0 10px" /></noscript><img class="lazyload" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/rss-feed.png" alt="RSS" title="Makronom" style="height:33px;margin:0 10px" /></a></div></div></div></div></div><div class="menu-header-area-sharing"><div class="display-mobile-none"><div class="mein-konto-header"><div class="dropdown-login"> <a style="color:#fff!important;background:#0074BF!important;padding:11px 39px;margin:0;line-height:2.6" href="https://makronom.de/login">Abo/Login</a></div></div> <a href="https://twitter.com/MakronomMagazin" title="makronom" target="_blank"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/twitter.png" alt="Twitter" title="Makronom" style="height:22px;padding:0 10px 0 0" /></noscript><img class="lazyload" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/twitter.png" alt="Twitter" title="Makronom" style="height:22px;padding:0 10px 0 0" /></a> <a href="https://makronom.de/feed" title="makronom" target="_blank"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/rss-feed.png" alt="RSS" title="Makronom" style="height:22px;padding:0 10px 0 0" /></noscript><img class="lazyload" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/rss-feed.png" alt="RSS" title="Makronom" style="height:22px;padding:0 10px 0 0" /></a> <a class="header-search" href="https://makronom.de/suche"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/search_2.png" alt="RSS" title="Suche" style="height:28px;padding-left:20px;vertical-align:top;padding-top:0" /></noscript><img class="lazyload" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/search_2.png" alt="RSS" title="Suche" style="height:28px;padding-left:20px;vertical-align:top;padding-top:0" /></a></div><div id="newsletter" class="modalDialognewsletter"><div><div id="navbar-header-area" class><div class="navbar-header" style="background:#fff"><div class="logo-header"> <a class="fadeout-trigger" href="https://www.makronom.de/" title="Makronom"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="logo" style="" alt="Makronom" title="Makronom" /></noscript><img src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="lazyload logo" style alt="Makronom" title="Makronom" /></a></div> <a href="#closenewsletter" title="Close" class="closenewsletter">X</a></div></div><div class="modaldialogbeitraegetitle" style="margin-top:50px"> Newsletter</div><div class="frontpage-header-divider-dark" style="margin-bottom:75px"></div><div style="margin:0 auto;width:100%;max-width:500px"> <script>(function() {
window.mc4wp = window.mc4wp || {
listeners: [],
forms: {
on: function(evt, cb) {
window.mc4wp.listeners.push(
{
event : evt,
callback: cb
}
);
}
}
}
})();</script><form id="mc4wp-form-1" class="mc4wp-form mc4wp-form-10588 mc4wp-form-basic mc4wp-ajax" method="post" data-id="10588" data-name="Header form"><div class="mc4wp-form-fields"><p> <label class="newsletter-input-form-text" style="text-align: center;">Unser kostenloser Newsletter informiert Sie über unsere neuesten Beiträge.</label> <input required="required" placeholder="Ihre Email-Adresse" name="EMAIL" type="email"></p><p> <input value="Bestellen" type="submit"></p></div><label style="display: none !important;">Wenn du ein Mensch bist, lasse das Feld leer: <input type="text" name="_mc4wp_honeypot" value tabindex="-1" autocomplete="off" /></label><input type="hidden" name="_mc4wp_timestamp" value="1698841065" /><input type="hidden" name="_mc4wp_form_id" value="10588" /><input type="hidden" name="_mc4wp_form_element_id" value="mc4wp-form-1" /><div class="mc4wp-response"></div></form></div></div></div><div id="features" class="modalDialogfeatures"><div><div id="navbar-header-area" class><div class="navbar-header" style="background:#fff"><div class="logo-header"> <a class="fadeout-trigger" href="https://makronom.de/" title="Makronom"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="logo" style="" alt="Makronom" title="Makronom" /></noscript><img src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="lazyload logo" style alt="Makronom" title="Makronom" /></a></div> <a href="#closefeatures" title="Close" class="closefeatures">X</a></div></div><div class="modaldialogfeaturestitle"> Features</div><div class="frontpage-header-divider-dark" style="margin-bottom:75px"></div><div style="max-width:100%;width:1200px;margin:0 auto;clear:both"><ul style="margin:0 auto;text-align:center"><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/economists-for-future-2" title="Economists For Future"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2019/09/Economists4Future_Klimawandel_Klimastreik_Umweltpolitik_Klimapolitik_Klimaökonomik-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2019/09/Economists4Future_Klimawandel_Klimastreik_Umweltpolitik_Klimapolitik_Klimaökonomik-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2019/09/Economists4Future_Klimawandel_Klimastreik_Umweltpolitik_Klimapolitik_Klimaökonomik-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2019/09/Economists4Future_Klimawandel_Klimastreik_Umweltpolitik_Klimapolitik_Klimaökonomik-e1569255427698.jpg 1000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2019/09/Economists4Future_Klimawandel_Klimastreik_Umweltpolitik_Klimapolitik_Klimaökonomik-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2019/09/Economists4Future_Klimawandel_Klimastreik_Umweltpolitik_Klimapolitik_Klimaökonomik-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2019/09/Economists4Future_Klimawandel_Klimastreik_Umweltpolitik_Klimapolitik_Klimaökonomik-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2019/09/Economists4Future_Klimawandel_Klimastreik_Umweltpolitik_Klimapolitik_Klimaökonomik-e1569255427698.jpg 1000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/economists-for-future-2" title="Economists For Future">Economists For Future</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/Industriepolitik" title="Industriepolitik"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik.jpg 1600w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Industriepolitik.jpg 1600w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/Industriepolitik" title="Industriepolitik">Industriepolitik</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/circular-economy-und-nachhaltige-soziale-marktwirtschaft" title="Circular Economy"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft.jpg 1600w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft.jpg 1600w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/circular-economy-und-nachhaltige-soziale-marktwirtschaft" title="Circular Economy">Circular Economy</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/Ungleichheit-und-Macht" title="Ungleichheit und Macht"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS-1536x1026.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS.jpg 1917w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS-1536x1026.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Vermögen_Verteilung_Ungleichheit_Europa_HFCS.jpg 1917w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/Ungleichheit-und-Macht" title="Ungleichheit und Macht">Ungleichheit und Macht</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/was-tun-gegen-den-fachkraeftemangel" title="Fachkräftemangel"><noscript><img width="400" height="266" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2-400x266.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2-768x511.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2-1536x1022.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2.jpg 1600w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="266" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20266%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2-400x266.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2-768x511.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2-1536x1022.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/02/Fachkraeftemangel-2.jpg 1600w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/was-tun-gegen-den-fachkraeftemangel" title="Fachkräftemangel">Fachkräftemangel</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/Das-deutsche-Gesundheitswesen" title="Das deutsche Gesundheitswesen"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen-1536x1024.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen.jpg 1600w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen-1536x1024.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2022/02/Gesundheitswesen_Deutschland_Covid_Krankenkassen.jpg 1600w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/Das-deutsche-Gesundheitswesen" title="Das deutsche Gesundheitswesen">Das deutsche Gesundheitswesen</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/die-naechste-stufe-der-globalisierung" title="Die nächste Stufe der Globalisierung"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen-1536x1024.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen.jpg 1600w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen-1536x1024.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/09/Globalisierung_Corona_Covid_19_Zukunft_Folgen_Auswirkungen.jpg 1600w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/die-naechste-stufe-der-globalisierung" title="Die nächste Stufe der Globalisierung">Die nächste Stufe der Globalisierung</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/dokumentarfilm-germanomics-wie-weiter-mit-der-sozialen-marktwirtschaft-39115" title="Germanomics"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl.jpg 1621w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/05/Germanomics_Soziale-Marktwirtschaft_Bundestagswahl.jpg 1621w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/dokumentarfilm-germanomics-wie-weiter-mit-der-sozialen-marktwirtschaft-39115" title="Germanomics">Germanomics</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/deutschland-und-die-digitalisierung" title="Deutschland und die Digitalisierung"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-e1619115618302.jpg 1600w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/04/Digitalisierung_Deutschland-e1619115618302.jpg 1600w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/deutschland-und-die-digitalisierung" title="Deutschland und die Digitalisierung">Deutschland und die Digitalisierung</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/wirtschaftspolitik-im-post-corona-zeitalter" title="Das Post-Corona-Zeitalter"><noscript><img width="400" height="266" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-400x266.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-768x511.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-2048x1363.jpg 2048w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-e1583847567974.jpg 1600w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="266" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20266%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-400x266.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-768x511.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-2048x1363.jpg 2048w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/03/corona_virus_rezession_covid_19_fiskalpolitik_zentralbanken_Konjunkturpaket-e1583847567974.jpg 1600w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/wirtschaftspolitik-im-post-corona-zeitalter" title="Das Post-Corona-Zeitalter">Das Post-Corona-Zeitalter</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/wie-plural-ist-die-oekonomik-in-deutschland" title="Status quo der deutschen VWL"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre-640x427.jpg 640w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre-640x427.jpg 640w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/VWL_Theorie_Praxis_Plurale-Ökonomik_Volkswirtschaftslehre.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/wie-plural-ist-die-oekonomik-in-deutschland" title="Status quo der deutschen VWL">Status quo der deutschen VWL</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/wo-sich-die-wirtschaftsweisen-unterscheiden" title="Die Positionen der Wirtschaftsweisen"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-e1510963069861-300x201.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-e1510963069861.jpg 386w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-e1510963069861-300x201.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/Sachverständigenrat_Jahresgutachten_SVR-1-e1510963069861.jpg 386w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/wo-sich-die-wirtschaftsweisen-unterscheiden" title="Die Positionen der Wirtschaftsweisen">Die Positionen der Wirtschaftsweisen</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/infografik-bge-wie-sich-ein-grundeinkommen-auf-die-gesamtwirtschaft-auswirken-koennte-22755" title="BGE-Infografik"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/bedingungsloses_grundeinkommen_BGE_Deutschland_Folgen-400x267-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/bedingungsloses_grundeinkommen_BGE_Deutschland_Folgen-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/bedingungsloses_grundeinkommen_BGE_Deutschland_Folgen-400x267-300x200.jpg 300w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/bedingungsloses_grundeinkommen_BGE_Deutschland_Folgen-400x267-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/bedingungsloses_grundeinkommen_BGE_Deutschland_Folgen-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/11/bedingungsloses_grundeinkommen_BGE_Deutschland_Folgen-400x267-300x200.jpg 300w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/infografik-bge-wie-sich-ein-grundeinkommen-auf-die-gesamtwirtschaft-auswirken-koennte-22755" title="BGE-Infografik">BGE-Infografik</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li></ul></div></div></div><div id="themen" class="modalDialogthemen"><div><div id="navbar-header-area" class><div class="navbar-header" style="background:#fff"><div class="logo-header"> <a class="fadeout-trigger" href="https://makronom.de/" title="Makronom"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="logo" style="" alt="Makronom" title="Makronom" /></noscript><img src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="lazyload logo" style alt="Makronom" title="Makronom" /></a></div> <a href="#closethemen" title="Close" class="closethemen">X</a></div></div><div class="modaldialogthementitle"> Themen</div><div class="frontpage-header-divider-dark" style="margin-bottom:75px"></div><div style="max-width:100%;width:1200px;margin:0 auto;clear:both"><ul style="margin:0;text-align:center"><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/chartbook" title="Chartbook"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227-300x201.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227-300x201.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/monitor-1307227.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/chartbook" title="Chartbook">Chartbook</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/deutschland" title="Deutschland"><noscript><img width="400" height="251" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k-400x251.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k-400x251.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k-768x482.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k-300x188.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="251" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20251%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k-400x251.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k-400x251.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k-768x482.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k-300x188.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/08/15753798960_04242f076a_k.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/deutschland" title="Deutschland">Deutschland</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/energie-rohstoffe" title="Energie &#038; Umwelt"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum-640x427.jpg 640w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum.jpg 1468w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum-640x427.jpg 640w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2018/10/Klimawandel_Umweltschutz_Nullwachstum.jpg 1468w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/energie-rohstoffe" title="Energie &#038; Umwelt">Energie &#038; Umwelt</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/schwellenlaender" title="Entwicklungspolitik"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195.jpg 1837w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195-1536x1023.jpg 1536w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2020/05/Entwicklungspolitik-e1590521720195.jpg 1837w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/schwellenlaender" title="Entwicklungspolitik">Entwicklungspolitik</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/europa-eurokrise" title="Europa"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o-768x513.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/04/6755068753_df8fc7a41d_o.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/europa-eurokrise" title="Europa">Europa</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/finanzmaerkte" title="Finanzmärkte"><noscript><img width="400" height="266" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o-400x266.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o-768x511.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="266" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20266%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o-400x266.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o-768x511.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/17086570218_bded24ae4f_o.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/finanzmaerkte" title="Finanzmärkte">Finanzmärkte</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/geldpolitik" title="Geldpolitik"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/mixture-69523-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/mixture-69523-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/mixture-69523-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/mixture-69523.jpg 1920w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/mixture-69523-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/mixture-69523-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/mixture-69523-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/mixture-69523.jpg 1920w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/geldpolitik" title="Geldpolitik">Geldpolitik</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/gesellschaft" title="Gesellschaft"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920.jpg 1920w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/12/honey-bees-326334_1920.jpg 1920w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/gesellschaft" title="Gesellschaft">Gesellschaft</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/hoersaal" title="Hörsaal"><noscript><img width="400" height="300" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/6288971_713a12216a_o1-400x300.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/6288971_713a12216a_o1-400x300.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/6288971_713a12216a_o1-300x225.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/6288971_713a12216a_o1.jpg 1867w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="300" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20300%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/6288971_713a12216a_o1-400x300.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/6288971_713a12216a_o1-400x300.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/6288971_713a12216a_o1-300x225.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/10/6288971_713a12216a_o1.jpg 1867w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/hoersaal" title="Hörsaal">Hörsaal</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/makrothek" title="Makrothek"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/16468895996_b748c4d895_k-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/16468895996_b748c4d895_k-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/16468895996_b748c4d895_k-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/16468895996_b748c4d895_k.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/16468895996_b748c4d895_k-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/16468895996_b748c4d895_k-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/16468895996_b748c4d895_k-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/16468895996_b748c4d895_k.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/makrothek" title="Makrothek">Makrothek</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/oekonomenszene" title="Ökonomenszene"><noscript><img width="400" height="266" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/8381652214_50c7e6fe40_k-400x266.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/8381652214_50c7e6fe40_k-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/8381652214_50c7e6fe40_k-300x199.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/8381652214_50c7e6fe40_k.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="266" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20266%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/8381652214_50c7e6fe40_k-400x266.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/8381652214_50c7e6fe40_k-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/8381652214_50c7e6fe40_k-300x199.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/8381652214_50c7e6fe40_k.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/oekonomenszene" title="Ökonomenszene">Ökonomenszene</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/output-gap" title="Output Gap"><noscript><img width="400" height="267" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k-400x267.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="267" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20267%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k-400x267.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k-400x267.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k-768x512.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/11/7545572006_515911c561_k.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/output-gap" title="Output Gap">Output Gap</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/ungleichheit" title="Ungleichheit"><noscript><img width="400" height="159" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888-400x159.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888-400x159.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888-1024x407.jpg 1024w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888-300x119.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="159" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20159%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888-400x159.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888-400x159.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888-1024x407.jpg 1024w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888-300x119.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/06/589169284_72972290ca_o-e1434114134888.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/ungleichheit" title="Ungleichheit">Ungleichheit</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/usa" title="USA"><noscript><img width="400" height="266" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949-400x266.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949-768x511.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949.jpg 2000w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="266" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20266%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949-400x266.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949-400x266.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949-768x511.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949-300x200.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2016/04/statue-of-liberty-267949.jpg 2000w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/usa" title="USA">USA</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li><li style="list-style:none;display:inline-block;width:23%;padding:5px 10px 40px;vertical-align:top;margin:0 auto 0;text-align:center;min-width:280px"><div style="height:180px;margin:0 auto"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/weltwirtschaft" title="Weltwirtschaft"><noscript><img width="400" height="283" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/continents-625665-400x283.jpg" class="themen-img wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/continents-625665-400x283.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/continents-625665-300x212.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/continents-625665.jpg 1980w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></noscript><img width="400" height="283" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20400%20283%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/continents-625665-400x283.jpg" class="lazyload themen-img wp-post-image" alt decoding="async" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/continents-625665-400x283.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/continents-625665-300x212.jpg 300w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/05/continents-625665.jpg 1980w" data-sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /></a></div><div style="vertical-align:bottom;background:#fff;height:75px;padding:15px 2px"><div class="tl-title"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/weltwirtschaft" title="Weltwirtschaft">Weltwirtschaft</a></div><div style="border-top:2px solid #168dd9;width:60px;height:2px;margin:7px auto;opacity:.6"></div></div></li></ul></div></div></div></div><div style="text-align:right;float:right" class="post-menu"><div class="menu-story-main-container"><ul id="primary-menu" class="nav-menu"><li id="menu-item-32928" class="menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-32928"><a href="https://makronom.de/debattenmonitor">Debatten</a></li><li id="menu-item-33701" class="menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-33701"><a href="https://makronom.de/artikel">Artikel</a></li><li id="menu-item-24134" class="menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-24134"><a href="#features">Features</a></li><li id="menu-item-10340" class="menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-10340"><a href="#themen">Themen</a></li><li id="menu-item-10308" class="afadeout-trigger menu-item menu-item-type-post_type menu-item-object-page menu-item-10308"><a href="https://makronom.de/ueber-uns">Über uns</a></li><li id="menu-item-10339" class="menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-10339"><a href="#newsletter">Newsletter</a></li></ul></div></div></div></div></div></div></div></header></div><div class="header-spacing"></div></div></div></div><div id="primary" class="content-area"><div id="content" class="site-content" role="main"><style>.rcp_restricted.rcp_paid_only {box-shadow: 0px 4px 23px 4px rgba(0,0,0,0.19);}#comments.commentator-area {z-index: 0;display: none;}.accordion-comments {position:relative;background-color:white;}.accordion-comments > input {display:block;margin:0 0;width:100%;height:42px;position:relative;cursor:pointer;opacity:0;filter:alpha(opacity=0);}.accordion-comments > label {display: block;background-color: #0074BF !important;margin: -30px auto 0px;padding: 8px 15px;width: 250px;text-align: center;font-size: 15px;border-radius: 4px;text-transform: uppercase;font-family: Montserrat,"Open Sans",Helvetica,Arial,sans-serif;letter-spacing: 1px;color: #fff;}.accordion-comments > div {padding:10px 15px;display:none;}.accordion-comments > input:checked + label {background-color:darkblue;}.accordion-comments > input:checked + label + div {display:block;}#mobile-only{display:none;}@media (max-width: 800px){#mobile-only{display:inline-block;}}</style><article id="post-45273" class class="post-45273 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-allgemein tag-circular-economy tag-clara-loew tag-klaus-jacob tag-siddharth-prakash"><div class="post-cat-one-header-area"><div class="post-cat-one-header-dachzeile"> Circular Economy</div><h1 class="post-cat-one-header-titel" style="color: black;">Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht</h1><div class="post-cat-one-excerpt"><p>Der jährliche Rohstoffkonsum in Deutschland muss bis Mitte des Jahrhunderts mindestens halbiert werden. Dafür braucht es eine Verbindlichkeit, die in einem Ressourcenschutzgesetz analog zum Klimaschutzgesetz festgehalten werden sollte.</p></div><div class="post-meta-desktop"><ul style="display: inline-block; margin: -10px 0 40px;"><li style="display: inline-block;"><div class="post-meta-autor-bild" style="display:inline-block" ;></div></li><li style="display: inline-block;"> <span class="content-left-autor" style="display:inline-block; text-transform: uppercase; font-family: Open Sans; font-weight: 600; font-size: 14px; float: left; padding-right: 60px;"> <a href="https://makronom.de/ueber-uns/autoren/Clara-Loew" target="_blank">Clara Löw</a>, <a href="https://makronom.de/ueber-uns/autoren/Siddharth-Prakash" target="_blank">Siddharth Prakash</a> & <a href="https://makronom.de/ueber-uns/autoren/Klaus-Jacob" target="_blank">Klaus Jacob</a> </span></li><li style="display: inline-block;"><ul style="list-style:none; display: inline; font-family: open sans; float: left; margin: 0px;"><li class="thema-liste" style="display: inline-flex;"> <a href="https://makronom.de/schwerpunkte/energie-rohstoffe">Energie &#038; Umwelt</a></li></ul></li><li style="display: inline-block;"><div class="post-cat-two-date" style="font-weight: 400; float: left; padding: 0px;"> 26. Oktober 2023</div></li></ul></div><div style="clear: both;"></div></div><div style="margin: 0px auto 0; max-width: 2000px; text-align: center;"> <noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg" alt="" /></noscript><img class="lazyload" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2023/10/Ressourcenschutzgesetz.jpg" alt /></div><div class="fotocredit"><p>Bild: <a href="https://unsplash.com/de/@mikitayo?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash" target="_blank" rel="noopener">Mikita Yo</a> via <a href="https://unsplash.com/de/fotos/rote-und-graue-metallrahmen-OLaa2RO2RRo?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash" target="_blank" rel="noopener">Unsplash</a></p></div><div id="entry-main"><div class="cat-two-entry-content"><div class="content-right" style="margin: 0 0 28px;"><div class="post-meta-mobile"><div class="post-meta-autor-bild" style="margin: -18px 0 0; padding-right: 15px; display:inline-block" ;></div> <span class="content-left-autor" style="display:inline-block; text-transform: uppercase; font-family: Open Sans; font-weight: 600; font-size: 14px; float: none; padding-right: 0px;"> <a href="https://makronom.de/ueber-uns/autoren/Clara-Loew" target="_blank">Clara Löw</a>, <a href="https://makronom.de/ueber-uns/autoren/Siddharth-Prakash" target="_blank">Siddharth Prakash</a> & <a href="https://makronom.de/ueber-uns/autoren/Klaus-Jacob" target="_blank">Klaus Jacob</a> </span></div></div><div class="content-right"><div class="wpw-fp-follow-post-wrapper wpw-fp-follow-btn-wrapper"></div><p><em>In der Serie </em><strong><em>„Circular Economy und Nachhaltige Soziale Marktwirtschaft” </em></strong><strong><em>werden </em></strong><em>die vielfältigen Chancen, Risiken und Handlungsbedarfe des Konzepts einer Circular Economy (CE) für das Erreichen einer Nachhaltigen Sozialen Marktwirtschaft beleuchtet. Die Serie entsteht in Zusammenarbeit mit der Bertelsmann Stiftung und wird in unregelmäßigen Abständen im Makronom erscheinen. Im Fokus liegen dabei vor allem die möglichen Zielkonflikte, die mit der zirkulären Transformation verbunden sein können. <a href="https://makronom.de/circular-economy-und-nachhaltige-soziale-marktwirtschaft" target="_blank" rel="noopener">Hier finden Sie alle Beiträge, die bisher im Rahmen der Serie erschienen sind.</a></em></p><div style="width: 70%; margin: 70px auto 70px; border-top: 2px solid #dfdfdf;"></div><p>Es besteht ein direkter Zusammenhang zwischen Rohstoffnutzung und Auswirkungen auf den Zustand der Umwelt und Ökosysteme. Denn: Die Entnahme, Aufbereitung, Nutzung und Entsorgung der aus Rohstoffen produzierten Güter schafft oder verschärft Umweltprobleme. Damit sind Treibhausgas- und Schadstoffemissionen verbunden, es wird Wasser verbraucht und Böden durch intensive Nutzung ausgelaugt.</p><p>In Deutschland sind 40% der Treibhausgas-Emissionen auf die Entnahme und erste Verarbeitungsstufe von Rohstoffen zurückzuführen, sagen das UBA und das International Resource Panel. Ein anderes Beispiel: Die Gewinnung von Kupfer das braucht man in vielen Kabeln hat ein hohes Umweltgefährdungspotenzial (UGP), z.B. werden Schwermetalle und saure Grubenwässer emittiert und man verbraucht viel Wasser; auch Gold, Zink, Platin oder Nickel haben ein hohes UGP.</p><p>Um die mit der Rohstoffentnahme und -verarbeitung verbundenen Auswirkungen auf die Umwelt zu senken, können wir nicht nur auf Rohstoffeffizienz setzen, sondern müssen auch weniger Rohstoffe verwenden. Damit wird das Ziel, die Rohstoffentnahme, aber auch die verarbeiteten Rohstoffmengen zu reduzieren, zum übergeordneten Ziel der Circular Economy.</p><h2><strong>Was könnte das Ziel sein?</strong></h2><p>Schon in der ersten Nachhaltigkeitsstrategie (DNS) 2002 wurde politisch festgelegt, Wirtschaftswachstum und Rohstoffverbrauch voneinander zu entkoppeln. Tatsächlich wächst die Wirtschaft inzwischen, ohne dass der Bedarf an Rohstoffen in gleichem Maße ansteigt: Zwischen 2010 und 2019 hat sich der Ressourceninanspruchnahme in Deutschland auf dem relativ stabilen Niveau von ca.16 Tonnen pro Kopf und Jahr eingependelt. Grund dafür ist eine steigende Materialeffizienz. Gemäß der DNS soll der jährliche Zielwert der Gesamtrohstoffproduktivität zwischen 2010 und 2030 um 1,6% steigen. Mit einer Fortschreibung dieses Ziels bis 2050 wären 13 Tonnen pro Kopf und Jahr erreichbar.</p><p>Der in der Literatur diskutierte Korridor für eine jährliche Rohstoffinanspruchnahme pro Person weltweit liegt bei fünf bis acht Tonnen. Die Basis für diese Einschätzung bilden drei Ziele: Erstens, die zur Verfügung stehenden Rohstoffe nicht zu übernutzen und nicht zu abhängig von anderen Ländern, von denen wir Rohstoffe einkaufen, zu sein. Zweitens mit dem Rohstoffkonsum möglichst so geringe Effekte auf die Umwelt zu haben, dass sie sich wieder regenerieren kann und wir keine hohen Kosten für die Bekämpfung der Auswirkungen einer veränderten Umwelt auf unsere Gesellschaft zahlen. Und drittens überall auf der Welt auf einem ähnlichen Niveau zu leben.</p><h2><strong>Eine echte Transformation</strong></h2><p>Wer sich diese Ziele zu eigen macht, muss anerkennen, dass der jährliche Rohstoffkonsum pro Person in Deutschland bis Mitte des Jahrhunderts mindestens halbiert werden muss. Die Circular Economy ist einer der wichtigsten Wege, diese Ziele zu erreichen. Die CE ist also eine umfassende Transformation.</p><p>Im Auftrag des Umweltbundesamts wurden in der sog. „RESCUE-Studie“ verschiedene Reduktionsszenarien des jährlichen Rohstoffkonsums pro Person modelliert. Ein Blick in die Bedingungen und Annahmen, die der Halbierung des jährlichen Rohstoffkonsums pro Person zugrunde liegen, zeigen das nötige Ausmaß an Veränderung: Die zugrundeliegenden Annahmen umfassen Wirtschaftsparameter wie eine ausgeglichenere Handelsbilanz genauso wie Konsumveränderungen, also beispielsweise langlebigere Produkte, die überwiegende Nutzung von Produkten im Sharing und eine reduzierte Pro-Kopf-Wohnfläche. In nahezu jedem Sektor wird ein Wandel angenommen, z.B. im Bau (hoher Holz-Anteil, hohe Modernisierungsrate und eine vollständig elektrifizierte Wärmeversorgung), in der Landwirtschaft (z.B. reduzierte Düngemengen und eine gesündere Ernährung der Bevölkerung) und ein noch ambitionierterer Umbau im Energiesystem.</p><p>Diese Veränderungsbedarfe werden auch durch die Studie „Modell Deutschland Circular Economy“ von Öko-Institut e.V., Fraunhofer ISI und FU Berlin für den WWF Deutschland erneut bestätigt. Die Modellierungsstudie geht vom Status quo der neun untersuchten Sektoren aus und modelliert in vier Szenarien mit dem Zieldatum 2045 über 60 Maßnahmen. Jedes Szenario zeichnet sich durch eine unterschiedliche Quantität und Qualität der umgesetzten Maßnahmen aus. Dabei liegt der Fokus auf der Betrachtung zirkulärer Strategien, die schon am Anfang der Produktion und Nutzung ansetzen, und nicht erst beim Abfall. Das Ergebnis: Die Transformation der deutschen Gesellschaft zu einer Circular Economy hätte große positive Effekte auf den Klima-, Ressourcen- und Biodiversitätsschutz. Zudem würde die deutsche Wirtschaft erheblich an Versorgungssicherheit gewinnen und ihre Abhängigkeit von kritischen Rohstoffen reduzieren. Der Politik-Blueprint schließt an die Modellierungsstudie an und zeichnet den Weg der Transformation hin zu einer umfassenden Circular Economy.</p><p>Eine Circular Economy, die einen wesentlichen Beitrag zu einer nachhaltigen Nutzung natürlicher Ressourcen erreicht, geht das zeigen beide Studien weit über die Sammlung von Abfällen und dessen Recycling hinaus. Transformation bedeutet, dass nicht punktuelle Verbesserungen einzelner Produkte oder Produktionsprozesse ausreichen, sondern dass die Strukturen von Produktion und Konsum grundlegend überdacht und verändert werden müssen. Es bedeutet, dass sich die nationalen Ökonomien und die Weltwirtschaft fundamental wandeln müssen, um irreversible Schädigungen des Erdsystems sowie von Ökosystemen und deren Auswirkungen auf die Menschheit zu vermeiden.</p><p>Dafür wird ein neues gesellschaftliches Narrativ benötigt. Aber es ist klar, dass dies kein Verlust unseres Wohlstandes bedeutet, sondern in vielen Bereichen sogar ein Gewinn sein kann. Es geht in einer Circular Economy keineswegs darum, Wohlstand aufzugeben. Vielmehr soll sie einen Weg aufzeigen, wie wir innerhalb der planetaren Grenzen unsere Bedürfnisse langfristig weiter erfüllen können.</p><h2><strong>Wie sollte man das messen? </strong></h2><p>Quantitativ kann man den Rohstoffverbrauch in verschiedenen Indikatoren ausdrücken, zwei wichtige sind der <em>RMC </em>und <em>TMC</em>. Der RMC gibt den Ressourcenbedarf des inländischen Konsums und inländischer Investitionen an, er bildet den Verbrauch ökonomisch genutzter Rohstoffe ab. Dabei werden auch die importierten Rohstoffe berücksichtigt und der Materialaufwand der für deren Extraktion und Bearbeitung notwendigen Rohstoffe abgeschätzt.</p><p>In den TMC gehen neben den verwerteten auch die unverwerteten Entnahmen, z.B. Abraum, ein. Aus ökologischer Sicht ist das sehr sinnvoll, da es für die Umwelt kaum einen Unterschied macht, ob Abraum nun verkauft wird oder einfach nur gelagert. Problematisch ist, dass der Anteil ungenutzter Entnahmen stärker wächst als die genutzten Rohstoffe. Das weist darauf hin, dass die spezifischen Umweltwirkungen weiter zunehmen. Allerdings ist die Erhebung des TMC und die statistisch genaue Abgrenzung ungenutzter Materialien schwierig. Daher wird der TMC in der amtlichen Statistik nicht genutzt und nur für Forschungszwecke erhoben.</p><p>Im Unterschied dazu legt die aktuelle deutsche Nachhaltigkeitsstrategie (DNS) einen Zielwert für die sogenannte Gesamtrohstoffproduktivität fest. Die Gesamtrohstoffproduktivität setzt den Wert aller an die letzte Verwendung abgegebenen Güter (in Euro, preisbereinigt) in Relation zur Masse der für die Produktion im In- und Ausland eingesetzten Rohstoffe (in Tonnen) sie ist also ein Wirtschaftsindikator („Wert“) in Relation mit einem Masse-Indikator für die eingesetzten Rohstoffe. Dieser Indikator hat ohne Zusatzinformationen wenig Aussagekraft über die Umweltauswirkungen des Konsums und der Investitionen in Deutschland. Die bisherigen Verbesserungen bei diesem Indikator gehen maßgeblich auf die wachsende Wirtschaftsleistung zurück, während die Rohstoffnutzung stagniert.</p><h2><strong>Verbindlichkeit</strong></h2><p>Das Ziel sollte es sein, dass sich der Rohstoffkonsum in Deutschland in 20-25 Jahren im nachhaltigen Korridor, also bei 7 Tonnen pro Person und Jahr befindet.</p><p>Es braucht Verbindlichkeit, um dieses Ziel zu erreichen. Zirkuläres Wirtschaften und die entsprechende ressourcenpolitische Rahmensetzung betreffen verschiedene Ressorts, u.a. die Verkehrs-, Wirtschafts-, Wohnungs-, Landwirtschafts-, Energie-, Abfallpolitik usw. Forschungs- und Innovationspolitik. In einem Ressourcenschutzgesetz analog dem Klimaschutzgesetz (von 2021) könnte das Ziel und etwaige Zwischenziele verbindlich festgehalten und die Ressorts für ihren Beitrag zur Zielerreichung verpflichtet werden. Es wäre zu erwarten, dass Ressorts Instrumente nutzen und fortführen, die eine große Wirkung im Hinblick auf die Zielerreichung haben, sodass in der Tat Schritte auf dem Weg zu einer Halbierung des jährlichen Rohstoffkonsums pro Kopf erzielt werden. So könnte die Ressourcenpolitik, die heute mit geringem Ambitionsniveau, eher konsensorientiert und koordinierend angelegt ist, gestärkt wird und die notwendige Transformation der Produktion und Nutzung von Gütern aktiv gestaltet werden.</p><p>&nbsp;</p><p><strong><em>Zu den AutorInnen:</em></strong></p><p><strong><em>Clara Löw </em></strong><em>arbeitet als Wissenschaftlerin zur Circular Economy im Bereich Produkte &amp; Stoffströme am Freiburger Standtort des Öko-Instituts.<strong> Siddharth Prakash </strong>ist Senior Researcher am Öko-Institut in Freiburg und leitet dort im Bereich Produkte &amp; Stoffströme die Gruppe Zirkuläres Wirtschaften und Globale Wertschöpfungsketten. <strong>Klaus Jacob</strong></em><em> war bis August 2023 Leiter der Forschungsgruppe Policy Assessment der Freien Universität Berlin.</em></p><div style="width: 70%; margin: 30px auto 25px; border-top: 2px solid rgb(223, 223, 223);"></div><div style="margin: 0px 0px 20px; text-align: center;"><style>.resp-sharing-button__link, .resp-sharing-button__icon {display: inline-block }.resp-sharing-button__link {text-decoration: none;color: #fff;margin: 0.5em }.resp-sharing-button {border-radius: 35px;transition: 25ms ease-out;padding: 0.5em;font-family: Helvetica Neue,Helvetica,Arial,sans-serif;font-size: 22px;}.resp-sharing-button__icon svg {width: 1em;height: 1em;margin-right: 0.4em;vertical-align: top }.resp-sharing-button--small svg {margin: 0;vertical-align: middle }.resp-sharing-button__icon {stroke: #fff;fill: none }.resp-sharing-button__icon--solid, .resp-sharing-button__icon--solidcircle {fill: #fff;stroke: none }.resp-sharing-button--twitter {background-color: #55acee }.resp-sharing-button--twitter:hover {background-color: #2795e9 }.resp-sharing-button--facebook {background-color: #3b5998 }.resp-sharing-button--facebook:hover {background-color: #2d4373 }.resp-sharing-button--linkedin {background-color: #0077b5 }.resp-sharing-button--linkedin:hover {background-color: #046293 }.resp-sharing-button--email {background-color: #777 }.resp-sharing-button--email:hover {background-color: #5e5e5e }.resp-sharing-button--xing {background-color: #1a7576 }.resp-sharing-button--xing:hover {background-color: #114c4c }.resp-sharing-button--whatsapp {background-color: #25D366 }.resp-sharing-button--whatsapp:hover {background-color: #1da851 }.resp-sharing-button--vk {background-color: #507299 }.resp-sharing-button--vk:hover {background-color: #43648c }.resp-sharing-button--facebook {background-color: #3b5998;border-color: #3b5998;}.resp-sharing-button--facebook:hover, .resp-sharing-button--facebook:active {background-color: #2d4373;border-color: #2d4373;}.resp-sharing-button--twitter {background-color: #55acee;border-color: #55acee;}.resp-sharing-button--twitter:hover, .resp-sharing-button--twitter:active {background-color: #2795e9;border-color: #2795e9;}.resp-sharing-button--email {background-color: #777777;border-color: #777777;}.resp-sharing-button--email:hover, .resp-sharing-button--email:active {background-color: #5e5e5e;border-color: #5e5e5e;}</style> <a class="resp-sharing-button__link" href="https://facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273" style="margin-left: 0px;" target="_blank" rel="noopener" aria-label><div class="resp-sharing-button resp-sharing-button--facebook resp-sharing-button--small"><div aria-hidden="true" class="resp-sharing-button__icon resp-sharing-button__icon--solid"> <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" viewBox="0 0 24 24"><path d="M18.77 7.46H14.5v-1.9c0-.9.6-1.1 1-1.1h3V.5h-4.33C10.24.5 9.5 3.44 9.5 5.32v2.15h-3v4h3v12h5v-12h3.85l.42-4z" /></svg></div></div> </a> <a class="resp-sharing-button__link" href="https://twitter.com/intent/tweet/?text=Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht&amp;url=https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273" target="_blank" rel="noopener" aria-label><div class="resp-sharing-button resp-sharing-button--twitter resp-sharing-button--small"><div aria-hidden="true" class="resp-sharing-button__icon resp-sharing-button__icon--solid"> <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" viewBox="0 0 24 24"><path d="M23.44 4.83c-.8.37-1.5.38-2.22.02.93-.56.98-.96 1.32-2.02-.88.52-1.86.9-2.9 1.1-.82-.88-2-1.43-3.3-1.43-2.5 0-4.55 2.04-4.55 4.54 0 .36.03.7.1 1.04-3.77-.2-7.12-2-9.36-4.75-.4.67-.6 1.45-.6 2.3 0 1.56.8 2.95 2 3.77-.74-.03-1.44-.23-2.05-.57v.06c0 2.2 1.56 4.03 3.64 4.44-.67.2-1.37.2-2.06.08.58 1.8 2.26 3.12 4.25 3.16C5.78 18.1 3.37 18.74 1 18.46c2 1.3 4.4 2.04 6.97 2.04 8.35 0 12.92-6.92 12.92-12.93 0-.2 0-.4-.02-.6.9-.63 1.96-1.22 2.56-2.14z" /></svg></div></div> </a> <a class="resp-sharing-button__link" href="/cdn-cgi/l/email-protection#407f3335222a2523347d172132352d6025336025292e60122533332f353223252e33232835343a27253325343a602232213523283466212d307b222f24397d28343430337a6f6f2d212b322f2e2f2d6e24256f372132352d6d25336d25292e6d322533332f353223252e33232835343a27253325343a6d223221352328346d7475727773" target="_self" rel="noopener" aria-label><div class="resp-sharing-button resp-sharing-button--email resp-sharing-button--small"><div aria-hidden="true" class="resp-sharing-button__icon resp-sharing-button__icon--solid"> <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" viewBox="0 0 24 24"><path d="M22 4H2C.9 4 0 4.9 0 6v12c0 1.1.9 2 2 2h20c1.1 0 2-.9 2-2V6c0-1.1-.9-2-2-2zM7.25 14.43l-3.5 2c-.08.05-.17.07-.25.07-.17 0-.34-.1-.43-.25-.14-.24-.06-.55.18-.68l3.5-2c.24-.14.55-.06.68.18.14.24.06.55-.18.68zm4.75.07c-.1 0-.2-.03-.27-.08l-8.5-5.5c-.23-.15-.3-.46-.15-.7.15-.22.46-.3.7-.14L12 13.4l8.23-5.32c.23-.15.54-.08.7.15.14.23.07.54-.16.7l-8.5 5.5c-.08.04-.17.07-.27.07zm8.93 1.75c-.1.16-.26.25-.43.25-.08 0-.17-.02-.25-.07l-3.5-2c-.24-.13-.32-.44-.18-.68s.44-.32.68-.18l3.5 2c.24.13.32.44.18.68z" /></svg></div></div> </a> <a id="mobile-only" class="resp-sharing-button__link" href="whatsapp://send?text=Warum es ein Ressourcenschutzgesetz brauchthttps://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273"><div class="resp-sharing-button resp-sharing-button--whatsapp resp-sharing-button--small"><div aria-hidden="true" class="resp-sharing-button__icon resp-sharing-button__icon--solid"> <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" viewBox="0 0 24 24"><path d="M20.1 3.9C17.9 1.7 15 .5 12 .5 5.8.5.7 5.6.7 11.9c0 2 .5 3.9 1.5 5.6L.6 23.4l6-1.6c1.6.9 3.5 1.3 5.4 1.3 6.3 0 11.4-5.1 11.4-11.4-.1-2.8-1.2-5.7-3.3-7.8zM12 21.4c-1.7 0-3.3-.5-4.8-1.3l-.4-.2-3.5 1 1-3.4L4 17c-1-1.5-1.4-3.2-1.4-5.1 0-5.2 4.2-9.4 9.4-9.4 2.5 0 4.9 1 6.7 2.8 1.8 1.8 2.8 4.2 2.8 6.7-.1 5.2-4.3 9.4-9.5 9.4zm5.1-7.1c-.3-.1-1.7-.9-1.9-1-.3-.1-.5-.1-.7.1-.2.3-.8 1-.9 1.1-.2.2-.3.2-.6.1s-1.2-.5-2.3-1.4c-.9-.8-1.4-1.7-1.6-2-.2-.3 0-.5.1-.6s.3-.3.4-.5c.2-.1.3-.3.4-.5.1-.2 0-.4 0-.5C10 9 9.3 7.6 9 7c-.1-.4-.4-.3-.5-.3h-.6s-.4.1-.7.3c-.3.3-1 1-1 2.4s1 2.8 1.1 3c.1.2 2 3.1 4.9 4.3.7.3 1.2.5 1.6.6.7.2 1.3.2 1.8.1.6-.1 1.7-.7 1.9-1.3.2-.7.2-1.2.2-1.3-.1-.3-.3-.4-.6-.5z" /></svg></div></div> </a></div></div></div></div><footer class="entry-meta" style="background: #fff;"><div style="max-width: 650px; width: 100%; margin: 0 auto; text-align: center; padding: 0px 0px 20px;"><div class="post-meta-comments" style="display: none;">Kommentare</div><div style="text-align: center; margin: 0 auto 30px; width: 100%;"><div style="display:inline;"> <a class="comments-button" href="#https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273">Kommentare</a><div id="https://makronom.de/warum-es-ein-ressourcenschutzgesetz-braucht-45273" class="modalDialogcomments"><div><div class="navbar-header" style="background: #fff; position: fixed; width: 100%;"><div class="logo-header"> <a class="fadeout-trigger" href="https://www.makronom.de/" title="Makronom"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="logo" style="" alt="Makronom" title="Makronom" /></noscript><img src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20210%20140%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/themes/2013child/images/makronom_online_magazin_fuer_wirtschaftspolitik_logo.png" class="lazyload logo" style alt="Makronom" title="Makronom" /></a></div> <a href="#closecomments" title="Close" class="closecomments">X</a></div><div class="modaldialogcommentsarea"><div class="post-cat-one-header-dachzeile-comments">Kommentare zu</div><div class="post-cat-one-header-headline-comments">Warum es ein Ressourcenschutzgesetz braucht</div><div style="max-width: 100%; margin: 0 auto; width: 750px;"> <a class="comments-button" href="/cdn-cgi/l/email-protection#2a4e4f484b5e5e4f6a474b415845444547044e4f15595f48404f495e177d4b585f470a4f590a4f43440a784f5959455f58494f445949425f5e504d4f594f5e500a48584b5f49425e0c4b475a1148454e53176342580f181a644b474f057a594f5f4e4544534705610c5f5f47461158504f46100f181a68637e7e6f0f181a6b7f796c0c7f5f47461166666f640f1a6e0f1a6b0f1a6e0f1a6b6342580f181a614547474f445e4b5810">Kommentieren (via Email)</a> <a class="kommentar-richtlinien" href="https://makronom.de/ueber-uns/kommentar-richtlinien" target="_blank">Richtlinien</a></div><div class="modaldialogcomments-innertext"><p><p>Bisher noch kein Kommentar.</p></p></div></div></div></div></div></div><style>.box-link a:hover{text-decoration:none !important;}.more-header {color: #333332;text-transform: uppercase;letter-spacing: -1px;font-family: montserrat;font-weight: 700;font-size: 30px;text-align: center;margin: 80px 0 0;}.more-divider{display: block;overflow: hidden;margin: 0px auto 50px;width: 70px;height: 2px;background: rgba(0, 0, 0, 0.3) none repeat scroll 0% 0%;content: "";text-indent: -999em;}</style><div class="more-header">Mehr zum Thema</div><div class="more-divider"></div><ul style="margin-left: 0;list-style: none;"><li class="box-link" style="list-style: none;padding: 0px;"> <a target="_blank" href="https://makronom.de/circular-economy-und-nachhaltige-soziale-marktwirtschaft"><style>.box-debatte{padding: 0;margin: 50px 0 0;}.box-debatte-title{font-weight: bold;text-transform: uppercase;color: #fff !important;line-height: 1.2em;font-family: "Montserrat";text-shadow: 0px 0px 1px rgba(0, 0, 0, 0.2);clear: both;padding: 60px 5px;font-size: 25px;}</style><div class="box-debatte"><div class="lazyload box-debatte" data-bg="https://makronom.de/wp-content/uploads/2021/08/Kreislaufwirtschaft-604x270.jpg" style="background-image: url(data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20500%20300%22%3E%3C/svg%3E);"><div style="background: rgba(0,0,0,0.66);"><div class="box-debatte-title"> Circular Economy und Nachhaltige Soziale Marktwirtschaft</div></div></div></div> </a></li></ul></footer></article></div></div><footer id="colophon" class="site-footer" role="contentinfo"><div class="animated-fadeIn fadeout-element"><div style="width: 100%; max-width: 500px; margin: 0 auto;"> <script data-cfasync="false" src="/cdn-cgi/scripts/5c5dd728/cloudflare-static/email-decode.min.js"></script><script>(function() {
window.mc4wp = window.mc4wp || {
listeners: [],
forms: {
on: function(evt, cb) {
window.mc4wp.listeners.push(
{
event : evt,
callback: cb
}
);
}
}
}
})();</script><form id="mc4wp-form-2" class="mc4wp-form mc4wp-form-10604 mc4wp-form-basic mc4wp-ajax" method="post" data-id="10604" data-name="Footer Form"><div class="mc4wp-form-fields"><p><div class="frontpage-block-header-white" style="color: #ffffff; text-align: center;"> Folgen Sie uns</div> <label style="text-align: center;">Unser kostenloser Newsletter informiert Sie über unsere neuesten Beiträge.</label> <input required="required" placeholder="Ihre Email-Adresse" name="EMAIL" type="email" style="width: 64%; margin: 0px 0px 0px 1%; float: left; height: 37px; border-radius: 4px;"><input value="Bestellen" type="submit" style="width: 33%; margin: 0px 1% 0px 0px; float: right;"><div style="margin-top: 90px;"> <a href="https://twitter.com/MakronomMagazin" rel="attachment wp-att-10689" target="_blank"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/09/twitter.png" alt="twitter" width="95" height="95" class="alignnone size-full wp-image-10689" style="margin: 5px 10px;" /></noscript><img src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%2095%2095%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/09/twitter.png" alt="twitter" width="95" height="95" class="lazyload alignnone size-full wp-image-10689" style="margin: 5px 10px;" /></a> <a href="https://makronom.de/feed" rel="attachment wp-att-10688" target="_blank"><noscript><img src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/09/rss-feed.png" alt="rss-feed" width="95" height="95" class="alignnone size-full wp-image-10688" /></noscript><img src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%2095%2095%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2015/09/rss-feed.png" alt="rss-feed" width="95" height="95" class="lazyload alignnone size-full wp-image-10688" /></a></div></p></div><label style="display: none !important;">Wenn du ein Mensch bist, lasse das Feld leer: <input type="text" name="_mc4wp_honeypot" value tabindex="-1" autocomplete="off" /></label><input type="hidden" name="_mc4wp_timestamp" value="1698841065" /><input type="hidden" name="_mc4wp_form_id" value="10604" /><input type="hidden" name="_mc4wp_form_element_id" value="mc4wp-form-2" /><div class="mc4wp-response"></div></form></div><div class="site-info" style="color: grey; font-family: open sans; font-size: 15px; text-align: left; margin-top: 45px;"><div class="footer-about-menu"><a href="https://makronom.de/ueber-uns">&Uuml;ber uns</a> | <a href="https://makronom.de/ueber-uns#autoren">Autoren</a> | <a href="https://makronom.de/ueber-uns#kontakt">Kontakt</a> | <a href="https://makronom.de/ueber-uns/datenschutz">Datenschutz</a> | <a href="https://makronom.de/ueber-uns/impressum">Impressum</a> | <a href="https://makronom.de/ueber-uns/allgemeine-geschaeftsbedingungen-agb">AGB</a></div><div class="footer-copyright">© Makronom 2017. Alle Rechte vorbehalten.</div></div></div></div></footer></div> <script>(function() {function maybePrefixUrlField () {
const value = this.value.trim()
if (value !== '' && value.indexOf('http') !== 0) {
this.value = 'http://' + value
}
}
const urlFields = document.querySelectorAll('.mc4wp-form input[type="url"]')
for (let j = 0; j < urlFields.length; j++) {
urlFields[j].addEventListener('blur', maybePrefixUrlField)
}
})();</script><div id="pum-27657" class="pum pum-overlay pum-theme-27668 pum-theme-login popmake-overlay pum-click-to-close click_open" data-popmake="{&quot;id&quot;:27657,&quot;slug&quot;:&quot;login-2&quot;,&quot;theme_id&quot;:27668,&quot;cookies&quot;:[],&quot;triggers&quot;:[{&quot;type&quot;:&quot;click_open&quot;,&quot;settings&quot;:{&quot;cookie_name&quot;:&quot;&quot;,&quot;extra_selectors&quot;:&quot;&quot;}}],&quot;mobile_disabled&quot;:null,&quot;tablet_disabled&quot;:null,&quot;meta&quot;:{&quot;display&quot;:{&quot;stackable&quot;:false,&quot;overlay_disabled&quot;:false,&quot;scrollable_content&quot;:false,&quot;disable_reposition&quot;:false,&quot;size&quot;:&quot;tiny&quot;,&quot;responsive_min_width&quot;:&quot;0%&quot;,&quot;responsive_min_width_unit&quot;:false,&quot;responsive_max_width&quot;:&quot;100%&quot;,&quot;responsive_max_width_unit&quot;:false,&quot;custom_width&quot;:&quot;640px&quot;,&quot;custom_width_unit&quot;:false,&quot;custom_height&quot;:&quot;380px&quot;,&quot;custom_height_unit&quot;:false,&quot;custom_height_auto&quot;:false,&quot;location&quot;:&quot;center top&quot;,&quot;position_from_trigger&quot;:false,&quot;position_top&quot;:&quot;100&quot;,&quot;position_left&quot;:&quot;0&quot;,&quot;position_bottom&quot;:&quot;0&quot;,&quot;position_right&quot;:&quot;0&quot;,&quot;position_fixed&quot;:false,&quot;animation_type&quot;:&quot;fade&quot;,&quot;animation_speed&quot;:&quot;350&quot;,&quot;animation_origin&quot;:&quot;center top&quot;,&quot;overlay_zindex&quot;:false,&quot;zindex&quot;:&quot;1999999999&quot;},&quot;close&quot;:{&quot;text&quot;:&quot;&quot;,&quot;button_delay&quot;:&quot;0&quot;,&quot;overlay_click&quot;:&quot;1&quot;,&quot;esc_press&quot;:&quot;1&quot;,&quot;f4_press&quot;:&quot;1&quot;},&quot;click_open&quot;:[]}}" role="dialog" aria-modal="false" aria-labelledby="pum_popup_title_27657"><div id="popmake-27657" class="pum-container popmake theme-27668 pum-responsive pum-responsive-tiny responsive size-tiny"><div id="pum_popup_title_27657" class="pum-title popmake-title"> Login</div><div class="pum-content popmake-content" tabindex="0"><style>ul.pum-alm-footer-links.popmake-alm-footer-links {list-style: none;display: none;}p.message.error a {display: none;}.pum-alm-form.layout-standard .pum-field-wp-submit {text-align: left;clear: both;overflow: auto;}</style><div class="popup-header-divider-dark"></div><p>[pum_login_form label_username=&#8220;Email-Adresse&#8220; label_remember=&#8220;Angemeldet bleiben&#8220; disable_placeholders autoclose close_delay=&#8220;1000&#8243;]</p><p><a href="https://makronom.de/lostpassword">Passwort vergessen</a></p><p><a href="https://makronom.de/login">Noch kein Abo?</a></p></div> <button type="button" class="pum-close popmake-close" aria-label="Schließen"> x </button></div></div><div id="pum-24498" class="pum pum-overlay pum-theme-20650 pum-theme-framed-border popmake-overlay pum-click-to-close click_open" data-popmake="{&quot;id&quot;:24498,&quot;slug&quot;:&quot;qe-kaeufe-ezb-bilanz-2&quot;,&quot;theme_id&quot;:20650,&quot;cookies&quot;:[],&quot;triggers&quot;:[{&quot;type&quot;:&quot;click_open&quot;,&quot;settings&quot;:{&quot;extra_selectors&quot;:&quot;&quot;,&quot;do_default&quot;:null,&quot;cookie&quot;:{&quot;name&quot;:null}}}],&quot;mobile_disabled&quot;:null,&quot;tablet_disabled&quot;:null,&quot;meta&quot;:{&quot;display&quot;:{&quot;responsive_min_width&quot;:false,&quot;position_bottom&quot;:false,&quot;position_left&quot;:false,&quot;position_right&quot;:false,&quot;stackable&quot;:false,&quot;overlay_disabled&quot;:false,&quot;scrollable_content&quot;:false,&quot;disable_reposition&quot;:false,&quot;size&quot;:&quot;large&quot;,&quot;responsive_min_width_unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;responsive_max_width&quot;:&quot;750px&quot;,&quot;responsive_max_width_unit&quot;:false,&quot;custom_width&quot;:&quot;640px&quot;,&quot;custom_width_unit&quot;:false,&quot;custom_height&quot;:&quot;380px&quot;,&quot;custom_height_unit&quot;:false,&quot;custom_height_auto&quot;:false,&quot;location&quot;:&quot;center top&quot;,&quot;position_from_trigger&quot;:false,&quot;position_top&quot;:&quot;100&quot;,&quot;position_fixed&quot;:false,&quot;animation_type&quot;:&quot;fade&quot;,&quot;animation_speed&quot;:&quot;350&quot;,&quot;animation_origin&quot;:&quot;center top&quot;,&quot;overlay_zindex&quot;:&quot;1999999998&quot;,&quot;zindex&quot;:&quot;1999999999&quot;},&quot;close&quot;:{&quot;text&quot;:&quot;&quot;,&quot;button_delay&quot;:&quot;0&quot;,&quot;overlay_click&quot;:&quot;true&quot;,&quot;esc_press&quot;:&quot;true&quot;,&quot;f4_press&quot;:&quot;true&quot;},&quot;click_open&quot;:[]}}" role="dialog" aria-modal="false" aria-labelledby="pum_popup_title_24498"><div id="popmake-24498" class="pum-container popmake theme-20650 pum-responsive pum-responsive-large responsive size-large"><div id="pum_popup_title_24498" class="pum-title popmake-title"> QE-Käufe und EZB-Bilanz</div><div class="pum-content popmake-content" tabindex="0"><p>Die Bezeichnung QE-Programm (Quantitative Easing) ist nicht die offizielle Bezeichnung des Programms der EZB, sondern bezeichnet lediglich eine geldpolitische Methode, bei der die Zentralbank Schuldtitel kauft, um das Niveau der Marktzinsen nach unten zu drücken. Das QE-Programm heißt im offiziellen EZB-Sprachgebrauch <strong>Programm zum Ankauf von Vermögenswerten</strong> (Asset Purchase Programme, APP) und wurde Anfang 2015 beschlossen. Das APP bestand zunächst aus drei Einzelprogrammen zum Ankauf</p><ul><li>gedeckter Schuldverschreibungen (<strong>CBPP 3</strong>, Start Oktober 2014),</li><li>forderungsbesicherter Wertpapiere (<strong>ABSPP</strong>, Start November 2014) und</li><li>von Wertpapieren des öffentlichen Sektors (<strong>PSPP</strong>, Start März 2015).</li><li>Im Juni 2016 kam das Programm zum Ankauf von Wertpapieren des Unternehmenssektors (<strong>CSPP</strong>) hinzu.</li></ul><p><em>Eine genauere Beschreibung der einzelnen Programme finden Sie am Ende dieses Beitrags.</em></p><p>Die EZB hat für die einzelnen Programme keine konkreten Kaufvolumina, sondern lediglich monatliche Zielmarken für das gesamte APP festgelegt.</p><ul><li>März 2015 bis März 2016: 60 Milliarden Euro</li><li>April 2016 bis März 2017: 80 Milliarden Euro</li><li>April 2017 bis Dezember 2017: 60 Milliarden Euro</li><li>Januar 2018 bis September 2018: 30 Milliarden Euro</li></ul><h2>Was kauft die EZB genau?</h2><p>Der Blick auf die pro Monat aufgekauften Wertpapiere zeigt, dass die EZB durchaus die Zusammensetzung ihrer Käufe variiert hat und im Rahmen der einzelnen Programme unterschiedlich aktiv war. Auch lag das monatliche Kaufvolumen nicht immer präzise bei den angekündigten 60 bzw. 80 Milliarden Euro allerdings hat die EZB während der jeweiligen Phasen <em>im Durchschnitt</em> doch ziemlich exakt das angekündigte Volumen gekauft.</p><figure id="attachment_24539" aria-describedby="caption-attachment-24539" style="width: 672px" class="wp-caption aligncenter"><a href="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2.jpg"><noscript><img decoding="async" class="size-full wp-image-24539" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2.jpg" alt="" width="672" height="431" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2.jpg 672w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2-400x257.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2-300x192.jpg 300w" sizes="(max-width: 672px) 100vw, 672px" /></noscript><img decoding="async" class="lazyload size-full wp-image-24539" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20672%20431%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2.jpg" alt width="672" height="431" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2.jpg 672w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2-400x257.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe_2-300x192.jpg 300w" data-sizes="(max-width: 672px) 100vw, 672px" /></a><figcaption id="caption-attachment-24539" class="wp-caption-text">*APP tatsächlich: Diese Linie zeigt, wie viel die EZB während der bisherigen drei Phasen des APP (Zielwert März 2015 bis März 2016: 60 Milliarden Euro, Zielwert April 2016 bis März 2017: 80 Milliarden Euro, Zielwert April 2017 bis Dezember 2017: 60 Milliarden Euro) durchschnittlich pro Monat gekauft hat. Quellen: EZB, eigene Berechnungen</figcaption></figure><p>Die unterschiedliche Gewichtung der Unterprogramme wird im folgenden Chart noch etwas deutlicher. Dieser zeigt, wie hoch der Anteil der jeweiligen Programme während der einzelnen Monate seit Start des APP im März 2015 war. Daraus wird ersichtlich, dass die EZB den Anteil der gekauften Staatsanleihen zuletzt wieder etwas reduziert hat (von in der Spitze über 90% auf zuletzt etwa 80%).</p><figure id="attachment_24538" aria-describedby="caption-attachment-24538" style="width: 671px" class="wp-caption aligncenter"><a href="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe.jpg"><noscript><img decoding="async" class="size-full wp-image-24538" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe.jpg" alt="" width="671" height="430" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe.jpg 671w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe-400x256.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe-300x192.jpg 300w" sizes="(max-width: 671px) 100vw, 671px" /></noscript><img decoding="async" class="lazyload size-full wp-image-24538" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20671%20430%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe.jpg" alt width="671" height="430" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe.jpg 671w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe-400x256.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Monatliche-Käufe-300x192.jpg 300w" data-sizes="(max-width: 671px) 100vw, 671px" /></a><figcaption id="caption-attachment-24538" class="wp-caption-text">Quellen: EZB, eigene Berechnungen</figcaption></figure><h2>Worauf es zu achten gilt: Konkrete Umsetzung und Reinvestitionen fälliger Anleihen</h2><p>In den kommenden Monaten gilt es also vor allem zu beobachten, wie die EZB die angekündigte Reduzierung ihres Aufkaufvolumens konkret umsetzt, weil sich dies auf die betroffenen Marktsegmente unterschiedlich auswirken wird. So hat die EZB wie oben gezeigt seit Start ihrer Aufkaufprogramme demonstriert, dass sie in der Lage und gewillt ist, die angekündigten Kaufvolumina auch tatsächlich umzusetzen. Das heißt, dass die gesamten APP-Bestände in ihrer Bilanz ungefähr dem im folgenden Chart skizzierten Verlauf (rote gestrichelte Linie) folgen und Ende September 2018 ein Gesamtvolumen von ca. 2,6 Billionen Euro erreichen dürften die Frage ist eben lediglich, durch welche Wertpapiere die große weiße Lücke im Chart konkret gefüllt wird.</p><figure id="attachment_24537" aria-describedby="caption-attachment-24537" style="width: 873px" class="wp-caption aligncenter"><a href="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände.jpg"><noscript><img decoding="async" class="size-full wp-image-24537" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände.jpg" alt="" width="873" height="474" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände.jpg 873w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände-400x217.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände-768x417.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände-300x163.jpg 300w" sizes="(max-width: 873px) 100vw, 873px" /></noscript><img decoding="async" class="lazyload size-full wp-image-24537" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20873%20474%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände.jpg" alt width="873" height="474" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände.jpg 873w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände-400x217.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände-768x417.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/APP_Bestände-300x163.jpg 300w" data-sizes="(max-width: 873px) 100vw, 873px" /></a><figcaption id="caption-attachment-24537" class="wp-caption-text">Anmerkung: Die Bestände werden immer am Ende eines Quartals um Amortisierungen bereinigt. Das bedeutet, dass der Wert von unter ihrem Nominalwert gekauften Anleihen nach oben korrigiert werden, wenn sie näher an ihren Fälligkeitstermin kommen. Für über Nominalwert gekaufte Anleihen gilt entsprechend eine Abwärtskorrektur. *Erwarteter Verlauf auf Basis der EZB-Ankündigung, ab Januar 2018 im Rahmen des APP monatlich Wertpapiere im Wert von 30 Milliarden Euro erwerben zu wollen. Die Reinvestionsvolumina sind nicht dabei nicht berücksichtigt. Quellen: EZB, eigene Schätzungen</figcaption></figure><p>Es muss auch berücksichtigt werden, dass das APP noch lange über sein eigentliches Ende hinaus Wirkung entfalten wird. So hat die EZB bereits im Dezember 2015 angekündigt, die Einkünfte aus bis zur Fälligkeit gehaltenen Anleihen wieder zu reinvestieren und dieses Versprechen auf der Oktober-Ratssitzung noch einmal <a href="https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2017/html/ecb.pr171026.en.html">erneuert und präzisiert</a>. Sollte also beispielsweise eine deutsche Staatsanleihe 2019 fällig und die EZB vom deutschen Staat ausbezahlt werden, wird sie Stand heute dieses Geld für den erneuten Erwerb einer (deutschen) Staatsanleihe nutzen. Ihre Bestände an Staatsanleihen werden sich somit nicht zwangsläufig verringern und ihre Präsenz auf den Märkten auch nicht sehr viel kleiner werden sie schafft nur kein neues Geld, um Staatsanleihen zu erwerben.</p><h2>QE-Käufe nach Ländern</h2><p>Die EZB hat beim Start des PSPP (also des Staatsanleihen-Programms) angekündigt, dass sich das Kaufvolumen am Kapitalschlüssel der beteiligten Länder orientieren soll. Jedoch ist die EZB von diesem Ziel deutlich abgewichen: Sie hat mehr Staatsanleihen der großen Eurostaaten gekauft, als dies eigentlich nach dem Kapitalschlüssel angemessen gewesen wäre. So machen beispielsweise deutsche Staatsanleihen mittlerweile knapp 27% des aufgekauften Staatsanleihen-Portfolios aus, obwohl der deutsche Kapitalschlüssel nur bei knapp 18% liegt.</p><figure id="attachment_24543" aria-describedby="caption-attachment-24543" style="width: 877px" class="wp-caption aligncenter"><a href="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung.jpg"><noscript><img decoding="async" class="size-full wp-image-24543" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung.jpg" alt="" width="877" height="472" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung.jpg 877w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung-400x215.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung-768x413.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung-300x161.jpg 300w" sizes="(max-width: 877px) 100vw, 877px" /></noscript><img decoding="async" class="lazyload size-full wp-image-24543" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20877%20472%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung.jpg" alt width="877" height="472" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung.jpg 877w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung-400x215.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung-768x413.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/Kaufverhalten_Abweichung-300x161.jpg 300w" data-sizes="(max-width: 877px) 100vw, 877px" /></a><figcaption id="caption-attachment-24543" class="wp-caption-text">Quellen: EZB, eigene Berechnungen</figcaption></figure><p>Diese &#8222;Bevorzugung&#8220; der großen Staaten könnte unter anderem darauf zurückzuführen sein, dass es bei den kleineren Ländern schlicht nicht genug Anleihen gibt, damit die EZB ihr angepeiltes Kaufvolumen erreichen kann. Es wird sich zeigen, ob die EZB somit ihr Kaufverhalten ändern wird, wenn sie nur noch eine kleinere Summe an Staatsanleihen aufkaufen muss.</p><h2>Bilanzsumme</h2><p>Die im Rahmen des QE-Programms getätigten Käufe machen inzwischen fast die Hälfte der insgesamt knapp 4,4 Billionen Euro großen EZB-Bilanz aus. Wenn die EZB die Summe der monatlichen Anleihekäufe ab Januar senkt, ist in der kurzen Frist zu erwarten ist, dass sich die EZB-Bilanz zunächst etwas langsamer ausweiten wird. Um die tatsächliche expansive Wirkung der Geldpolitik zu beurteilen ist es aber auch notwendig zu beobachten, wie sich die übrigen Posten der Bilanz verändern, was aus heutiger Sicht aber nicht abschätzbar ist.</p><figure id="attachment_24541" aria-describedby="caption-attachment-24541" style="width: 873px" class="wp-caption aligncenter"><a href="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz.jpg"><noscript><img decoding="async" class="size-full wp-image-24541" src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz.jpg" alt="" width="873" height="473" srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz.jpg 873w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz-400x217.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz-768x416.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz-300x163.jpg 300w" sizes="(max-width: 873px) 100vw, 873px" /></noscript><img decoding="async" class="lazyload size-full wp-image-24541" src="data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20873%20473%22%3E%3C/svg%3E" data-src="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz.jpg" alt width="873" height="473" data-srcset="https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz.jpg 873w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz-400x217.jpg 400w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz-768x416.jpg 768w, https://makronom.de/wp-content/uploads/2017/12/EZB_Bilanz-300x163.jpg 300w" data-sizes="(max-width: 873px) 100vw, 873px" /></a><figcaption id="caption-attachment-24541" class="wp-caption-text">Quelle: EZB</figcaption></figure><p>&nbsp;</p><h2>Glossar: Die Programme im Detail</h2><p>Das erste <strong>Programm zum Ankauf gedeckter Schuldverschreibungen</strong> (Covered Bond Purchase Programme, <strong>CBPP</strong>) wurde bereits 2009 von der EZB beschlossen, um nach der Finanzkrise den Markt für diese Papiere (z. B. Pfandbriefe) zu stabilisieren und Refinanzierungsproblemen der Banken entgegenzuwirken. Innerhalb eines Jahres wurden Wertpapiere im Gesamtvolumen von 60 Milliarden Euro angekauft. Ein zweites CBPP mit folgte dann von November 2011 bis Oktober 2012. Das aktuell laufende dritte CBPP wurde im Oktober 2014 verabschiedet.</p><p>Das <strong>Programm zum Ankauf forderungsbesicherter Wertpapiere</strong> (Asset Backed Securities Purchase Programme, <strong>ABSPP</strong>) wurde im September 2014 in Verbindung mit dem Programm zum Ankauf gedeckter Schuldverschreibungen (CBPP 3) beschlossen. Dabei werden ABS-Papiere am Primär- und Sekundärmarkt aufgekauft.</p><p>Im Rahmen des <strong>Programms zum Ankauf von Wertpapieren des öffentlichen Sektors</strong> (Public Sector Purchase Programme, <strong>PSPP</strong>) werden seit März 2015 Wertpapiere des öffentlichen Sektors wie Staatsanleihen sowie Schuldtitel europäischer Institutionen und Agenturen gekauft. Für die Ankäufe im Rahmen des PSPP gibt es <a href="https://www.ecb.europa.eu/mopo/implement/omt/html/pspp-qa.en.html">detaillierte Regeln</a>. So dürfen Staatsanleihen beispielsweise wegen des Verbots der monetären Staatsfinanzierung nur am Sekundärmarkt erworben werden. Es dürfen nur Papiere mit einer Laufzeit von mehr als einem Jahr aufgekauft werden. Zudem will die EZB nicht mehr als 33% aller auf den Sekundärmärkten befindlichen Papiere aufkaufen.</p><p>Mit dem <strong>Programm zum Ankauf von Wertpapieren des Unternehmenssektors</strong> (Corporate Sector Purchase Programme, <strong>CSPP</strong>) werden seit Juni 2016 auch Anleihen von Unternehmen in der Eurozone erworben. Ausgeschlossen sind Kreditinstitute und Unternehmen, deren Anleihen von den Ratingagenturen nicht mindestens als „Investment Grade“ bewertet werden. Die Anleihen müssen Laufzeiten zwischen sechs Monaten und 30 Jahren haben und können sowohl am Primärmarkt als auch am Sekundärmarkt gekauft werden.</p></div> <button type="button" class="pum-close popmake-close" aria-label="Schließen"> X </button></div></div><div id="pum-24500" class="pum pum-overlay pum-theme-20650 pum-theme-framed-border popmake-overlay pum-click-to-close click_open" data-popmake="{&quot;id&quot;:24500,&quot;slug&quot;:&quot;profitabilitaet-der-banken-2&quot;,&quot;theme_id&quot;:20650,&quot;cookies&quot;:[],&quot;triggers&quot;:[{&quot;type&quot;:&quot;click_open&quot;,&quot;settings&quot;:{&quot;extra_selectors&quot;:&quot;&quot;,&quot;do_default&quot;:null,&quot;cookie&quot;:{&quot;name&quot;:null}}}],&quot;mobile_disabled&quot;:null,&quot;tablet_disabled&quot;:null,&quot;meta&quot;:{&quot;display&quot;:{&quot;responsive_min_width&quot;:false,&quot;position_bottom&quot;:false,&quot;position_left&quot;:false,&quot;position_right&quot;:false,&quot;stackable&quot;:false,&quot;overlay_disabled&quot;:false,&quot;scrollable_content&quot;:false,&quot;disable_reposition&quot;:false,&quot;size&quot;:&quot;large&quot;,&quot;responsive_min_width_unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;responsive_max_width&quot;:&quot;700px&quot;,&quot;responsive_max_width_unit&quot;:false,&quot;custom_width&quot;:&quot;640px&quot;,&quot;custom_width_unit&quot;:false,&quot;custom_height&quot;:&quot;380px&quot;,&quot;custom_height_unit&quot;:false,&quot;custom_height_auto&quot;:false,&quot;location&quot;:&quot;center top&quot;,&quot;position_from_trigger&quot;:false,&quot;position_top&quot;:&quot;100&quot;,&quot;position_fixed&quot;:false,&quot;animation_type&quot;:&quot;fade&quot;,&quot;animation_speed&quot;:&quot;350&quot;,&quot;animation_origin&quot;:&quot;center top&quot;,&quot;overlay_zindex&quot;:&quot;1999999998&quot;,&quot;zindex&quot;:&quot;1999999999&quot;},&quot;close&quot;:{&quot;text&quot;:&quot;&quot;,&quot;button_delay&quot;:&quot;0&quot;,&quot;overlay_click&quot;:&quot;true&quot;,&quot;esc_press&quot;:&quot;true&quot;,&quot;f4_press&quot;:&quot;true&quot;},&quot;click_open&quot;:[]}}" role="dialog" aria-modal="false" aria-labelledby="pum_popup_title_24500"><div id="popmake-24500" class="pum-container popmake theme-20650 pum-responsive pum-responsive-large responsive size-large"><div id="pum_popup_title_24500" class="pum-title popmake-title"> Profitabilität der Banken</div><div class="pum-content popmake-content" tabindex="0"><div class="rcp_restricted"><h6 style="text-align: center;">Kostenpflichtiger Inhalt</h6><h3 style="text-align: center;">Bitte melden Sie sich an, um weiterzulesen</h3><div style="width: 100%; margin: 0 auto; max-width: 600px;"><div class="tml tml-login"><div class="tml-alerts"></div><form name="login" action="https://makronom.de/login" method="post"><div class="tml-field-wrap tml-log-wrap"> <label class="tml-label" for="user_login">Benutzername oder E-Mail-Adresse</label> <input name="log" type="text" value id="user_login" autocapitalize="off" class="tml-field"></div><div class="tml-field-wrap tml-pwd-wrap"> <label class="tml-label" for="user_pass">Passwort</label> <input name="pwd" type="password" value id="user_pass" class="tml-field"></div><div class="tml-field-wrap tml-rememberme-wrap"> <input name="rememberme" type="checkbox" value="forever" id="rememberme" class="tml-checkbox"> <label class="tml-label" for="rememberme">Angemeldet bleiben</label></div><div class="tml-field-wrap tml-submit-wrap"> <button name="submit" type="submit" class="tml-button">Anmelden</button></div> <input name="redirect_to" type="hidden" value="https://makronom.de/wp-admin/"></form><ul class="tml-links"><li class="tml-lostpassword-link"><a href="https://makronom.de/lostpassword">Passwort vergessen?</a></li></ul></div></p><h3 style="text-align: center;">Noch kein Abo?</h3><p style="text-align: center;"><a style="text-align:center;" href="https://makronom.de/abo-abschliessen"><button>Mehr erfahren</button></a></p></div></div></div> <button type="button" class="pum-close popmake-close" aria-label="Schließen"> X </button></div></div><div data-nosnippet><script id="BorlabsCookieBoxWrap" type="text/template"><div
id="BorlabsCookieBox"
class="BorlabsCookie"
role="dialog"
aria-labelledby="CookieBoxTextHeadline"
aria-describedby="CookieBoxTextDescription"
aria-modal="true"
>
<div class="middle-center" style="display: none;">
<div class="_brlbs-box-wrap _brlbs-box-plus-wrap">
<div class="_brlbs-box _brlbs-box-plus">
<div class="cookie-box">
<div class="container">
<div class="_brlbs-flex-center">
<img
width="32"
height="32"
class="cookie-logo"
src="https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/images/borlabs-cookie-logo.svg"
srcset="https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/images/borlabs-cookie-logo.svg, https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/images/borlabs-cookie-logo.svg 2x"
alt="Datenschutzeinstellungen"
aria-hidden="true"
>
<span role="heading" aria-level="3" class="_brlbs-h3" id="CookieBoxTextHeadline">Datenschutzeinstellungen</span>
</div>
<div class="row">
<div class="col-md-6 col-12">
<p id="CookieBoxTextDescription"><span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-description">Wir benötigen Ihre Zustimmung, bevor Sie unsere Website weiter besuchen können.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-confirm-age">Wenn Sie unter 16 Jahre alt sind und Ihre Zustimmung zu freiwilligen Diensten geben möchten, müssen Sie Ihre Erziehungsberechtigten um Erlaubnis bitten.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-technology">Wir verwenden Cookies und andere Technologien auf unserer Website. Einige von ihnen sind essenziell, während andere uns helfen, diese Website und Ihre Erfahrung zu verbessern.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-personal-data">Personenbezogene Daten können verarbeitet werden (z. B. IP-Adressen), z. B. für personalisierte Anzeigen und Inhalte oder Anzeigen- und Inhaltsmessung.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-more-information">Weitere Informationen über die Verwendung Ihrer Daten finden Sie in unserer <a class="_brlbs-cursor" href="https://makronom.de/ueber-uns/datenschutz">Datenschutzerklärung</a>.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-revoke">Sie können Ihre Auswahl jederzeit unter <a class="_brlbs-cursor" href="#" data-cookie-individual>Einstellungen</a> widerrufen oder anpassen.</span></p>
</div>
<div class="col-md-6 col-12">
<fieldset>
<legend class="sr-only">Datenschutzeinstellungen</legend>
<ul>
<li>
<label class="_brlbs-checkbox">
Essenziell <input
id="checkbox-essential"
tabindex="0"
type="checkbox"
name="cookieGroup[]"
value="essential"
checked disabled data-borlabs-cookie-checkbox
>
<span class="_brlbs-checkbox-indicator"></span>
</label>
<p class="_brlbs-service-group-description">Essenzielle Cookies ermöglichen grundlegende Funktionen und sind für die einwandfreie Funktion der Website erforderlich.</p>
</li>
<li>
<label class="_brlbs-checkbox">
Statistiken <input
id="checkbox-statistics"
tabindex="0"
type="checkbox"
name="cookieGroup[]"
value="statistics"
checked data-borlabs-cookie-checkbox
>
<span class="_brlbs-checkbox-indicator"></span>
</label>
<p class="_brlbs-service-group-description">Statistik Cookies erfassen Informationen anonym. Diese Informationen helfen uns zu verstehen, wie unsere Besucher unsere Website nutzen.</p>
</li>
<li>
<label class="_brlbs-checkbox">
Externe Medien <input
id="checkbox-external-media"
tabindex="0"
type="checkbox"
name="cookieGroup[]"
value="external-media"
checked data-borlabs-cookie-checkbox
>
<span class="_brlbs-checkbox-indicator"></span>
</label>
<p class="_brlbs-service-group-description">Inhalte von Videoplattformen und Social-Media-Plattformen werden standardmäßig blockiert. Wenn Cookies von externen Medien akzeptiert werden, bedarf der Zugriff auf diese Inhalte keiner manuellen Einwilligung mehr.</p>
</li>
</ul>
</fieldset>
</div>
</div>
<div class="row _brlbs-button-area">
<div class="col-md-6 col-12">
<p class="_brlbs-accept">
<a
href="#"
tabindex="0"
role="button"
class="_brlbs-btn _brlbs-btn-accept-all _brlbs-cursor"
data-cookie-accept-all
>
Alle akzeptieren </a>
</p>
</div>
<div class="col-md-6 col-12">
<p class="_brlbs-accept">
<a
href="#"
tabindex="0"
role="button"
id="CookieBoxSaveButton"
class="_brlbs-btn _brlbs-cursor"
data-cookie-accept
>
Speichern </a>
</p>
</div>
<div class="col-12">
<p class="_brlbs-refuse">
<a
class="_brlbs-cursor"
href="#"
tabindex="0"
role="button"
data-cookie-refuse
>
Nur essenzielle Cookies akzeptieren </a>
</p>
</div>
<div class="col-12">
<p class="_brlbs-manage-btn">
<a
href="#"
tabindex="0"
role="button"
class="_brlbs-cursor _brlbs-btn"
data-cookie-individual
>
Individuelle Datenschutzeinstellungen </a>
</p>
</div>
</div>
<div class="_brlbs-legal row _brlbs-flex-center">
<a href="#" class="_brlbs-cursor" tabindex="0" role="button" data-cookie-individual>
Cookie-Details </a>
<span class="_brlbs-separator"></span>
<a href="https://makronom.de/ueber-uns/datenschutz" tabindex="0" role="button">
Datenschutzerklärung </a>
<span class="_brlbs-separator"></span>
<a href="https://makronom.de/ueber-uns/impressum" tabindex="0" role="button">
Impressum </a>
</div>
</div>
</div>
<div
class="cookie-preference"
aria-hidden="true"
role="dialog"
aria-describedby="CookiePrefDescription"
aria-modal="true"
>
<div class="container not-visible">
<div class="row no-gutters">
<div class="col-12">
<div class="row no-gutters align-items-top">
<div class="col-12">
<div class="_brlbs-flex-center">
<img
width="32"
height="32"
class="cookie-logo"
src="https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/images/borlabs-cookie-logo.svg"
srcset="https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/images/borlabs-cookie-logo.svg, https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/images/borlabs-cookie-logo.svg 2x"
alt="Datenschutzeinstellungen"
>
<span role="heading" aria-level="3" class="_brlbs-h3">Datenschutzeinstellungen</span>
</div>
<p id="CookiePrefDescription">
<span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-confirm-age">Wenn Sie unter 16 Jahre alt sind und Ihre Zustimmung zu freiwilligen Diensten geben möchten, müssen Sie Ihre Erziehungsberechtigten um Erlaubnis bitten.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-technology">Wir verwenden Cookies und andere Technologien auf unserer Website. Einige von ihnen sind essenziell, während andere uns helfen, diese Website und Ihre Erfahrung zu verbessern.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-personal-data">Personenbezogene Daten können verarbeitet werden (z. B. IP-Adressen), z. B. für personalisierte Anzeigen und Inhalte oder Anzeigen- und Inhaltsmessung.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-more-information">Weitere Informationen über die Verwendung Ihrer Daten finden Sie in unserer <a class="_brlbs-cursor" href="https://makronom.de/ueber-uns/datenschutz">Datenschutzerklärung</a>.</span> <span class="_brlbs-paragraph _brlbs-text-description">Hier finden Sie eine Übersicht über alle verwendeten Cookies. Sie können Ihre Einwilligung zu ganzen Kategorien geben oder sich weitere Informationen anzeigen lassen und so nur bestimmte Cookies auswählen.</span> </p>
<div class="row no-gutters align-items-center">
<div class="col-12 col-sm-7">
<p class="_brlbs-accept">
<a
href="#"
class="_brlbs-btn _brlbs-btn-accept-all _brlbs-cursor"
tabindex="0"
role="button"
data-cookie-accept-all
>
Alle akzeptieren </a>
<a
href="#"
id="CookiePrefSave"
tabindex="0"
role="button"
class="_brlbs-btn _brlbs-cursor"
data-cookie-accept
>
Speichern </a>
</p>
</div>
<div class="col-12 col-sm-5">
<p class="_brlbs-refuse">
<a
href="#"
class="_brlbs-cursor"
tabindex="0"
role="button"
data-cookie-back
>
Zurück </a>
<span class="_brlbs-separator"></span>
<a
href="#"
class="_brlbs-cursor"
tabindex="0"
role="button"
data-cookie-refuse
>
Nur essenzielle Cookies akzeptieren </a>
</p>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div data-cookie-accordion>
<fieldset>
<legend class="sr-only">Datenschutzeinstellungen</legend>
<div class="bcac-item">
<div class="d-flex flex-row">
<label class="w-75">
<span role="heading" aria-level="4" class="_brlbs-h4">Essenziell (2)</span>
</label>
<div class="w-25 text-right">
</div>
</div>
<div class="d-block">
<p>Essenzielle Cookies ermöglichen grundlegende Funktionen und sind für die einwandfreie Funktion der Website erforderlich.</p>
<p class="text-center">
<a
href="#"
class="_brlbs-cursor d-block"
tabindex="0"
role="button"
data-cookie-accordion-target="essential"
>
<span data-cookie-accordion-status="show">
Cookie-Informationen anzeigen </span>
<span data-cookie-accordion-status="hide" class="borlabs-hide">
Cookie-Informationen ausblenden </span>
</a>
</p>
</div>
<div
class="borlabs-hide"
data-cookie-accordion-parent="essential"
>
<table>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
Borlabs Cookie </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Eigentümer dieser Website<span>, </span><a href="https://makronom.de/ueber-uns/impressum">Impressum</a></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Speichert die Einstellungen der Besucher, die in der Cookie Box von Borlabs Cookie ausgewählt wurden.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Name</th>
<td>borlabs-cookie</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Laufzeit</th>
<td>1 Jahr</td>
</tr>
</table>
<table>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
Stripe </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Stripe</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Abo-Abrechnung</td>
</tr>
</table>
</div>
</div>
<div class="bcac-item">
<div class="d-flex flex-row">
<label class="w-75">
<span role="heading" aria-level="4" class="_brlbs-h4">Statistiken (1)</span>
</label>
<div class="w-25 text-right">
<label class="_brlbs-btn-switch">
<span class="sr-only">Statistiken</span>
<input
tabindex="0"
id="borlabs-cookie-group-statistics"
type="checkbox"
name="cookieGroup[]"
value="statistics"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus">
</span>
</label>
</div>
</div>
<div class="d-block">
<p>Statistik Cookies erfassen Informationen anonym. Diese Informationen helfen uns zu verstehen, wie unsere Besucher unsere Website nutzen.</p>
<p class="text-center">
<a
href="#"
class="_brlbs-cursor d-block"
tabindex="0"
role="button"
data-cookie-accordion-target="statistics"
>
<span data-cookie-accordion-status="show">
Cookie-Informationen anzeigen </span>
<span data-cookie-accordion-status="hide" class="borlabs-hide">
Cookie-Informationen ausblenden </span>
</a>
</p>
</div>
<div
class="borlabs-hide"
data-cookie-accordion-parent="statistics"
>
<table>
<tr>
<th scope="row">Akzeptieren</th>
<td>
<label class="_brlbs-btn-switch _brlbs-btn-switch--textRight">
<span class="sr-only">Google Analytics</span>
<input
id="borlabs-cookie-google-analytics"
tabindex="0"
type="checkbox" data-cookie-group="statistics"
name="cookies[statistics][]"
value="google-analytics"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus"
aria-hidden="true">
</span>
</label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
Google Analytics </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Google Ireland Limited, Gordon House, Barrow Street, Dublin 4, Ireland</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Cookie von Google für Website-Analysen. Erzeugt statistische Daten darüber, wie der Besucher die Website nutzt.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Datenschutzerklärung</th>
<td class="_brlbs-pp-url">
<a
href="https://policies.google.com/privacy?hl=de"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
https://policies.google.com/privacy?hl=de </a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Name</th>
<td>_ga,_gat,_gid</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Laufzeit</th>
<td>2 Monate</td>
</tr>
</table>
</div>
</div>
<div class="bcac-item">
<div class="d-flex flex-row">
<label class="w-75">
<span role="heading" aria-level="4" class="_brlbs-h4">Externe Medien (7)</span>
</label>
<div class="w-25 text-right">
<label class="_brlbs-btn-switch">
<span class="sr-only">Externe Medien</span>
<input
tabindex="0"
id="borlabs-cookie-group-external-media"
type="checkbox"
name="cookieGroup[]"
value="external-media"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus">
</span>
</label>
</div>
</div>
<div class="d-block">
<p>Inhalte von Videoplattformen und Social-Media-Plattformen werden standardmäßig blockiert. Wenn Cookies von externen Medien akzeptiert werden, bedarf der Zugriff auf diese Inhalte keiner manuellen Einwilligung mehr.</p>
<p class="text-center">
<a
href="#"
class="_brlbs-cursor d-block"
tabindex="0"
role="button"
data-cookie-accordion-target="external-media"
>
<span data-cookie-accordion-status="show">
Cookie-Informationen anzeigen </span>
<span data-cookie-accordion-status="hide" class="borlabs-hide">
Cookie-Informationen ausblenden </span>
</a>
</p>
</div>
<div
class="borlabs-hide"
data-cookie-accordion-parent="external-media"
>
<table>
<tr>
<th scope="row">Akzeptieren</th>
<td>
<label class="_brlbs-btn-switch _brlbs-btn-switch--textRight">
<span class="sr-only">Facebook</span>
<input
id="borlabs-cookie-facebook"
tabindex="0"
type="checkbox" data-cookie-group="external-media"
name="cookies[external-media][]"
value="facebook"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus"
aria-hidden="true">
</span>
</label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
Facebook </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Meta Platforms Ireland Limited, 4 Grand Canal Square, Dublin 2, Ireland</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Wird verwendet, um Facebook-Inhalte zu entsperren.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Datenschutzerklärung</th>
<td class="_brlbs-pp-url">
<a
href="https://www.facebook.com/privacy/explanation"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
https://www.facebook.com/privacy/explanation </a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Host(s)</th>
<td>.facebook.com</td>
</tr>
</table>
<table>
<tr>
<th scope="row">Akzeptieren</th>
<td>
<label class="_brlbs-btn-switch _brlbs-btn-switch--textRight">
<span class="sr-only">Google Maps</span>
<input
id="borlabs-cookie-googlemaps"
tabindex="0"
type="checkbox" data-cookie-group="external-media"
name="cookies[external-media][]"
value="googlemaps"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus"
aria-hidden="true">
</span>
</label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
Google Maps </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Google Ireland Limited, Gordon House, Barrow Street, Dublin 4, Ireland</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Wird zum Entsperren von Google Maps-Inhalten verwendet.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Datenschutzerklärung</th>
<td class="_brlbs-pp-url">
<a
href="https://policies.google.com/privacy"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
https://policies.google.com/privacy </a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Host(s)</th>
<td>.google.com</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Name</th>
<td>NID</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Laufzeit</th>
<td>6 Monate</td>
</tr>
</table>
<table>
<tr>
<th scope="row">Akzeptieren</th>
<td>
<label class="_brlbs-btn-switch _brlbs-btn-switch--textRight">
<span class="sr-only">Instagram</span>
<input
id="borlabs-cookie-instagram"
tabindex="0"
type="checkbox" data-cookie-group="external-media"
name="cookies[external-media][]"
value="instagram"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus"
aria-hidden="true">
</span>
</label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
Instagram </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Meta Platforms Ireland Limited, 4 Grand Canal Square, Dublin 2, Ireland</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Wird verwendet, um Instagram-Inhalte zu entsperren.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Datenschutzerklärung</th>
<td class="_brlbs-pp-url">
<a
href="https://www.instagram.com/legal/privacy/"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
https://www.instagram.com/legal/privacy/ </a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Host(s)</th>
<td>.instagram.com</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Name</th>
<td>pigeon_state</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Laufzeit</th>
<td>Sitzung</td>
</tr>
</table>
<table>
<tr>
<th scope="row">Akzeptieren</th>
<td>
<label class="_brlbs-btn-switch _brlbs-btn-switch--textRight">
<span class="sr-only">OpenStreetMap</span>
<input
id="borlabs-cookie-openstreetmap"
tabindex="0"
type="checkbox" data-cookie-group="external-media"
name="cookies[external-media][]"
value="openstreetmap"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus"
aria-hidden="true">
</span>
</label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
OpenStreetMap </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Openstreetmap Foundation, St Johns Innovation Centre, Cowley Road, Cambridge CB4 0WS, United Kingdom</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Wird verwendet, um OpenStreetMap-Inhalte zu entsperren.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Datenschutzerklärung</th>
<td class="_brlbs-pp-url">
<a
href="https://wiki.osmfoundation.org/wiki/Privacy_Policy"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
https://wiki.osmfoundation.org/wiki/Privacy_Policy </a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Host(s)</th>
<td>.openstreetmap.org</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Name</th>
<td>_osm_location, _osm_session, _osm_totp_token, _osm_welcome, _pk_id., _pk_ref., _pk_ses., qos_token</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Laufzeit</th>
<td>1-10 Jahre</td>
</tr>
</table>
<table>
<tr>
<th scope="row">Akzeptieren</th>
<td>
<label class="_brlbs-btn-switch _brlbs-btn-switch--textRight">
<span class="sr-only">Twitter</span>
<input
id="borlabs-cookie-twitter"
tabindex="0"
type="checkbox" data-cookie-group="external-media"
name="cookies[external-media][]"
value="twitter"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus"
aria-hidden="true">
</span>
</label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
Twitter </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Twitter International Company, One Cumberland Place, Fenian Street, Dublin 2, D02 AX07, Ireland</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Wird verwendet, um Twitter-Inhalte zu entsperren.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Datenschutzerklärung</th>
<td class="_brlbs-pp-url">
<a
href="https://twitter.com/privacy"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
https://twitter.com/privacy </a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Host(s)</th>
<td>.twimg.com, .twitter.com</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Name</th>
<td>__widgetsettings, local_storage_support_test</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Laufzeit</th>
<td>Unbegrenzt</td>
</tr>
</table>
<table>
<tr>
<th scope="row">Akzeptieren</th>
<td>
<label class="_brlbs-btn-switch _brlbs-btn-switch--textRight">
<span class="sr-only">Vimeo</span>
<input
id="borlabs-cookie-vimeo"
tabindex="0"
type="checkbox" data-cookie-group="external-media"
name="cookies[external-media][]"
value="vimeo"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus"
aria-hidden="true">
</span>
</label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
Vimeo </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Vimeo Inc., 555 West 18th Street, New York, New York 10011, USA</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Wird verwendet, um Vimeo-Inhalte zu entsperren.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Datenschutzerklärung</th>
<td class="_brlbs-pp-url">
<a
href="https://vimeo.com/privacy"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
https://vimeo.com/privacy </a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Host(s)</th>
<td>player.vimeo.com</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Name</th>
<td>vuid</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Laufzeit</th>
<td>2 Jahre</td>
</tr>
</table>
<table>
<tr>
<th scope="row">Akzeptieren</th>
<td>
<label class="_brlbs-btn-switch _brlbs-btn-switch--textRight">
<span class="sr-only">YouTube</span>
<input
id="borlabs-cookie-youtube"
tabindex="0"
type="checkbox" data-cookie-group="external-media"
name="cookies[external-media][]"
value="youtube"
checked data-borlabs-cookie-switch
/>
<span class="_brlbs-slider"></span>
<span
class="_brlbs-btn-switch-status"
data-active="An"
data-inactive="Aus"
aria-hidden="true">
</span>
</label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Name</th>
<td>
<label>
YouTube </label>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Anbieter</th>
<td>Google Ireland Limited, Gordon House, Barrow Street, Dublin 4, Ireland</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Zweck</th>
<td>Wird verwendet, um YouTube-Inhalte zu entsperren.</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Datenschutzerklärung</th>
<td class="_brlbs-pp-url">
<a
href="https://policies.google.com/privacy"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
https://policies.google.com/privacy </a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Host(s)</th>
<td>google.com</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Name</th>
<td>NID</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Cookie Laufzeit</th>
<td>6 Monate</td>
</tr>
</table>
</div>
</div>
</fieldset>
</div>
<div class="d-flex justify-content-between">
<p class="_brlbs-branding flex-fill">
<a
href="https://de.borlabs.io/borlabs-cookie/"
target="_blank"
rel="nofollow noopener noreferrer"
>
<img src="https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/images/borlabs-cookie-icon-black.svg" alt="Borlabs Cookie" width="16" height="16">
powered by Borlabs Cookie </a>
</p>
<p class="_brlbs-legal flex-fill">
<a href="https://makronom.de/ueber-uns/datenschutz">
Datenschutzerklärung </a>
<span class="_brlbs-separator"></span>
<a href="https://makronom.de/ueber-uns/impressum">
Impressum </a>
</p>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div></script><div id="BorlabsCookieBoxWidget" class="bottom-left"> <a href="#" class="borlabs-cookie-preference" target="_blank" title="Cookie Einstellungen öffnen" rel="nofollow noopener noreferrer"> <svg> <use xlink:href="https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/images/borlabs-cookie-icon-dynamic.svg#main" /> </svg> </a></div></div> <span style="display: none;" data-name="wpacu-generator" data-content="ASSET CLEANUP HARDCODED STYLES MOVED FROM HEAD TO BODY"></span> <span style="display: none;" data-name="wpacu-generator" data-content="ASSET CLEANUP HARDCODED SCRIPTS MOVED FROM HEAD TO BODY"></span> <noscript><style>.lazyload{display:none;}</style></noscript><script data-noptimize="1">window.lazySizesConfig=window.lazySizesConfig||{};window.lazySizesConfig.loadMode=1;</script><script async data-noptimize="1" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/autoptimize/classes/external/js/lazysizes.min.js?ao_version=3.1.9"></script><script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/simple-tooltips/zebra_tooltips.js?ver=-b-modified-1677503926" id="simple_tooltips_base-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/data-tables-generator-by-supsystic/app/assets/js/dtgsnonce.js?ver=0.01-b-modified-1696507653" id="dtgs_nonce_frontend-js"></script> <script id="dtgs_nonce_frontend-js-after" type="text/javascript">var DTGS_NONCE_FRONTEND = "f4230d7b1a"</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/animate-it/assets/js/animo.min.js?ver=1.0.3-b-modified-1677503905" id="edsanimate-animo-script-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/animate-it/assets/js/jquery.ba-throttle-debounce.min.js?ver=1.1-b-modified-1677503905" id="edsanimate-throttle-debounce-script-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/animate-it/assets/js/viewportchecker.js?ver=1.4.4-b-modified-1677503905" id="viewportcheck-script-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/animate-it/assets/js/edsanimate.js?ver=1.4.4-b-modified-1677503905" id="edsanimate-script-js"></script> <script type="text/javascript" id="edsanimate-site-script-js-extra">var edsanimate_options = {"offset":"75","hide_hz_scrollbar":"1","hide_vl_scrollbar":"0"};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/animate-it/assets/js/edsanimate.site.js?ver=1.4.5-b-modified-1677503905" id="edsanimate-site-script-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/contact-form-7/includes/swv/js/index.js?ver=5.8.1-b-modified-1696507648" id="swv-js"></script> <script type="text/javascript" id="contact-form-7-js-extra">var wpcf7 = {"api":{"root":"https:\/\/makronom.de\/wp-json\/","namespace":"contact-form-7\/v1"}};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/contact-form-7/includes/js/index.js?ver=5.8.1-b-modified-1696507648" id="contact-form-7-js"></script> <script type="text/javascript" id="wpw-fp-public-scripts-js-extra">var WpwFpPublic = {"ajaxurl":"https:\/\/makronom.de\/wp-admin\/admin-ajax.php","emailempty":"Please enter email.","emailinvalid":"Please enter valid email.","loginflag":"0","checkemail":"Please check your email inbox to confirm subscription.","processing":"Processing","gdpr":"Please accept the terms."};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/follow-my-blog-post/includes/js/wpw-fp-public.js?ver=1.9.15-b-modified-1569574218" id="wpw-fp-public-scripts-js"></script> <script type="text/javascript" id="theme-my-login-js-extra">var themeMyLogin = {"action":"","errors":[]};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/theme-my-login/assets/scripts/theme-my-login.min.js?ver=7.1.6-b-modified-1696507680" id="theme-my-login-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-includes/js/jquery/ui/datepicker.min.js?ver=1.13.2" id="jquery-ui-datepicker-js"></script> <script id="jquery-ui-datepicker-js-after" type="text/javascript">jQuery(function(jQuery){jQuery.datepicker.setDefaults({"closeText":"Schlie\u00dfen","currentText":"Heute","monthNames":["Januar","Februar","M\u00e4rz","April","Mai","Juni","Juli","August","September","Oktober","November","Dezember"],"monthNamesShort":["Jan","Feb","Mrz","Apr","Mai","Jun","Jul","Aug","Sep","Okt","Nov","Dez"],"nextText":"Weiter","prevText":"Vorherige","dayNames":["Sonntag","Montag","Dienstag","Mittwoch","Donnerstag","Freitag","Samstag"],"dayNamesShort":["So","Mo","Di","Mi","Do","Fr","Sa"],"dayNamesMin":["S","M","D","M","D","F","S"],"dateFormat":"d. MM yy","firstDay":1,"isRTL":false});});</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/themes/twentythirteen/js/functions.js?ver=20150330-b-modified-1449649889" id="twentythirteen-script-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/page-links-to/dist/new-tab.js?ver=3.3.6-b-modified-1643106979" id="page-links-to-js"></script> <script type="text/javascript" id="popup-maker-site-js-extra">var pum_vars = {"version":"1.18.2","pm_dir_url":"https:\/\/makronom.de\/wp-content\/plugins\/popup-maker\/","ajaxurl":"https:\/\/makronom.de\/wp-admin\/admin-ajax.php","restapi":"https:\/\/makronom.de\/wp-json\/pum\/v1","rest_nonce":null,"default_theme":"8680","debug_mode":"","disable_tracking":"","home_url":"\/","message_position":"top","core_sub_forms_enabled":"1","popups":[],"cookie_domain":"","analytics_route":"analytics","analytics_api":"https:\/\/makronom.de\/wp-json\/pum\/v1","page":"45273"};
var pum_sub_vars = {"ajaxurl":"https:\/\/makronom.de\/wp-admin\/admin-ajax.php","message_position":"top"};
var pum_popups = {"pum-27657":{"triggers":[{"type":"click_open","settings":{"cookie_name":"","extra_selectors":""}}],"cookies":[],"disable_on_mobile":false,"disable_on_tablet":false,"explain":null,"type_section":null,"theme_id":"27668","size":"tiny","responsive_min_width":"0%","responsive_max_width":"100%","custom_width":"640px","custom_height_auto":false,"custom_height":"380px","scrollable_content":false,"animation_type":"fade","animation_speed":"350","animation_origin":"center top","open_sound":"none","custom_sound":"","location":"center top","position_top":"100","position_bottom":"0","position_left":"0","position_right":"0","position_from_trigger":false,"position_fixed":false,"overlay_disabled":false,"stackable":false,"disable_reposition":false,"zindex":"1999999999","close_button_delay":"0","fi_promotion":null,"close_on_form_submission":false,"close_on_form_submission_delay":0,"close_on_overlay_click":true,"close_on_esc_press":true,"close_on_f4_press":true,"disable_form_reopen":false,"disable_accessibility":false,"theme_slug":"login","id":27657,"slug":"login-2"},"pum-24498":{"triggers":[{"type":"click_open","settings":{"extra_selectors":"","do_default":null,"cookie":{"name":null}}}],"cookies":[],"disable_on_mobile":false,"disable_on_tablet":false,"explain":null,"type_section":null,"theme_id":20650,"size":"large","responsive_min_width":"0%","responsive_max_width":"750px","custom_width":"640px","custom_height_auto":false,"custom_height":"380px","scrollable_content":false,"animation_type":"fade","animation_speed":"350","animation_origin":"center top","open_sound":"none","custom_sound":"","location":"center top","position_top":"100","position_bottom":0,"position_left":0,"position_right":0,"position_from_trigger":false,"position_fixed":false,"overlay_disabled":false,"stackable":false,"disable_reposition":false,"zindex":"1999999999","close_button_delay":"0","fi_promotion":null,"close_on_form_submission":false,"close_on_form_submission_delay":0,"close_on_overlay_click":true,"close_on_esc_press":true,"close_on_f4_press":true,"disable_form_reopen":false,"disable_accessibility":false,"responsive_min_width_unit":"px","overlay_zindex":"1999999998","theme_slug":"framed-border","id":24498,"slug":"qe-kaeufe-ezb-bilanz-2"},"pum-24500":{"triggers":[{"type":"click_open","settings":{"extra_selectors":"","do_default":null,"cookie":{"name":null}}}],"cookies":[],"disable_on_mobile":false,"disable_on_tablet":false,"explain":null,"type_section":null,"theme_id":20650,"size":"large","responsive_min_width":"0%","responsive_max_width":"700px","custom_width":"640px","custom_height_auto":false,"custom_height":"380px","scrollable_content":false,"animation_type":"fade","animation_speed":"350","animation_origin":"center top","open_sound":"none","custom_sound":"","location":"center top","position_top":"100","position_bottom":0,"position_left":0,"position_right":0,"position_from_trigger":false,"position_fixed":false,"overlay_disabled":false,"stackable":false,"disable_reposition":false,"zindex":"1999999999","close_button_delay":"0","fi_promotion":null,"close_on_form_submission":false,"close_on_form_submission_delay":0,"close_on_overlay_click":true,"close_on_esc_press":true,"close_on_f4_press":true,"disable_form_reopen":false,"disable_accessibility":false,"responsive_min_width_unit":"px","overlay_zindex":"1999999998","theme_slug":"framed-border","id":24500,"slug":"profitabilitaet-der-banken-2"}};</script> <script type="text/javascript" src="//makronom.de/wp-content/uploads/pum/pum-site-scripts.js?defer&#038;generated=1696507694&#038;ver=1.18.2" id="popup-maker-site-js"></script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/wp-featherlight/js/wpFeatherlight.pkgd.min.js?ver=1.3.4-b-modified-1597051931" id="wp-featherlight-js"></script> <script type="text/javascript" defer src="https://makronom.de/wp-content/plugins/mailchimp-for-wp/assets/js/forms.js?ver=4.9.9-b-modified-1696507663" id="mc4wp-forms-api-js"></script> <script type="text/javascript" id="mc4wp-ajax-forms-js-extra">var mc4wp_ajax_vars = {"loading_character":"\u2022","ajax_url":"https:\/\/makronom.de\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=mc4wp-form","error_text":"Ups, etwas hat nicht funktioniert. Bitte versuchen Sie es sp\u00e4ter noch einmal."};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/mc4wp-premium/ajax-forms/assets/js/ajax-forms.min.js?ver=3.2.1" id="mc4wp-ajax-forms-js"></script> <script type="text/javascript" id="borlabs-cookie-js-extra">var borlabsCookieConfig = {"ajaxURL":"https:\/\/makronom.de\/wp-admin\/admin-ajax.php","language":"de","animation":"1","animationDelay":"","animationIn":"_brlbs-fadeInDown","animationOut":"_brlbs-flipOutX","blockContent":"1","boxLayout":"box","boxLayoutAdvanced":"1","automaticCookieDomainAndPath":"","cookieDomain":"makronom.de","cookiePath":"\/","cookieSameSite":"Lax","cookieSecure":"1","cookieLifetime":"182","cookieLifetimeEssentialOnly":"182","crossDomainCookie":[],"cookieBeforeConsent":"","cookiesForBots":"1","cookieVersion":"2","hideCookieBoxOnPages":[],"respectDoNotTrack":"","reloadAfterConsent":"","reloadAfterOptOut":"1","showCookieBox":"1","cookieBoxIntegration":"javascript","ignorePreSelectStatus":"1","cookies":{"essential":["borlabs-cookie","stripe"],"statistics":["google-analytics"],"marketing":[],"external-media":["facebook","googlemaps","instagram","openstreetmap","twitter","vimeo","youtube"]}};
var borlabsCookieCookies = {"essential":{"borlabs-cookie":{"cookieNameList":{"borlabs-cookie":"borlabs-cookie"},"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0"}},"stripe":{"cookieNameList":[],"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0","asyncOptOutCode":"0"}}},"statistics":{"google-analytics":{"cookieNameList":{"_ga":"_ga","_gat":"_gat","_gid":"_gid"},"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"1","asyncOptOutCode":"0","trackingId":"UA-58909330-1","consentMode":"0"},"optInJS":"","optOutJS":""}},"external-media":{"facebook":{"cookieNameList":[],"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0"},"optInJS":"PHNjcmlwdD5pZih0eXBlb2Ygd2luZG93LkJvcmxhYnNDb29raWUgPT09ICJvYmplY3QiKSB7IHdpbmRvdy5Cb3JsYWJzQ29va2llLnVuYmxvY2tDb250ZW50SWQoImZhY2Vib29rIik7IH08L3NjcmlwdD4=","optOutJS":""},"googlemaps":{"cookieNameList":{"NID":"NID"},"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0"},"optInJS":"PHNjcmlwdD5pZih0eXBlb2Ygd2luZG93LkJvcmxhYnNDb29raWUgPT09ICJvYmplY3QiKSB7IHdpbmRvdy5Cb3JsYWJzQ29va2llLnVuYmxvY2tDb250ZW50SWQoImdvb2dsZW1hcHMiKTsgfTwvc2NyaXB0Pg==","optOutJS":""},"instagram":{"cookieNameList":{"pigeon_state":"pigeon_state"},"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0"},"optInJS":"PHNjcmlwdD5pZih0eXBlb2Ygd2luZG93LkJvcmxhYnNDb29raWUgPT09ICJvYmplY3QiKSB7IHdpbmRvdy5Cb3JsYWJzQ29va2llLnVuYmxvY2tDb250ZW50SWQoImluc3RhZ3JhbSIpOyB9PC9zY3JpcHQ+","optOutJS":""},"openstreetmap":{"cookieNameList":{"_osm_location":"_osm_location","_osm_session":"_osm_session","_osm_totp_token":"_osm_totp_token","_osm_welcome":"_osm_welcome","_pk_id.":"_pk_id.","_pk_ref.":"_pk_ref.","_pk_ses.":"_pk_ses.","qos_token":"qos_token"},"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0"},"optInJS":"PHNjcmlwdD5pZih0eXBlb2Ygd2luZG93LkJvcmxhYnNDb29raWUgPT09ICJvYmplY3QiKSB7IHdpbmRvdy5Cb3JsYWJzQ29va2llLnVuYmxvY2tDb250ZW50SWQoIm9wZW5zdHJlZXRtYXAiKTsgfTwvc2NyaXB0Pg==","optOutJS":""},"twitter":{"cookieNameList":{"__widgetsettings":"__widgetsettings","local_storage_support_test":"local_storage_support_test"},"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0"},"optInJS":"PHNjcmlwdD5pZih0eXBlb2Ygd2luZG93LkJvcmxhYnNDb29raWUgPT09ICJvYmplY3QiKSB7IHdpbmRvdy5Cb3JsYWJzQ29va2llLnVuYmxvY2tDb250ZW50SWQoInR3aXR0ZXIiKTsgfTwvc2NyaXB0Pg==","optOutJS":""},"vimeo":{"cookieNameList":{"vuid":"vuid"},"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0"},"optInJS":"PHNjcmlwdD5pZih0eXBlb2Ygd2luZG93LkJvcmxhYnNDb29raWUgPT09ICJvYmplY3QiKSB7IHdpbmRvdy5Cb3JsYWJzQ29va2llLnVuYmxvY2tDb250ZW50SWQoInZpbWVvIik7IH08L3NjcmlwdD4=","optOutJS":""},"youtube":{"cookieNameList":{"NID":"NID"},"settings":{"blockCookiesBeforeConsent":"0","prioritize":"0"},"optInJS":"PHNjcmlwdD5pZih0eXBlb2Ygd2luZG93LkJvcmxhYnNDb29raWUgPT09ICJvYmplY3QiKSB7IHdpbmRvdy5Cb3JsYWJzQ29va2llLnVuYmxvY2tDb250ZW50SWQoInlvdXR1YmUiKTsgfTwvc2NyaXB0Pg==","optOutJS":""}}};</script> <script type="text/javascript" src="https://makronom.de/wp-content/plugins/borlabs-cookie/assets/javascript/borlabs-cookie.min.js?ver=2.2.67" id="borlabs-cookie-js"></script> <script id="borlabs-cookie-js-after" type="text/javascript">document.addEventListener("DOMContentLoaded", function (e) {
var borlabsCookieContentBlocker = {"facebook": {"id": "facebook","global": function (contentBlockerData) { },"init": function (el, contentBlockerData) { if(typeof FB === "object") { FB.XFBML.parse(el.parentElement); } },"settings": {"executeGlobalCodeBeforeUnblocking":false}},"default": {"id": "default","global": function (contentBlockerData) { },"init": function (el, contentBlockerData) { },"settings": {"executeGlobalCodeBeforeUnblocking":false}},"googlemaps": {"id": "googlemaps","global": function (contentBlockerData) { },"init": function (el, contentBlockerData) { },"settings": {"executeGlobalCodeBeforeUnblocking":false}},"instagram": {"id": "instagram","global": function (contentBlockerData) { },"init": function (el, contentBlockerData) { if (typeof instgrm === "object") { instgrm.Embeds.process(); } },"settings": {"executeGlobalCodeBeforeUnblocking":false}},"openstreetmap": {"id": "openstreetmap","global": function (contentBlockerData) { },"init": function (el, contentBlockerData) { },"settings": {"executeGlobalCodeBeforeUnblocking":false}},"twitter": {"id": "twitter","global": function (contentBlockerData) { },"init": function (el, contentBlockerData) { },"settings": {"executeGlobalCodeBeforeUnblocking":false}},"vimeo": {"id": "vimeo","global": function (contentBlockerData) { },"init": function (el, contentBlockerData) { },"settings": {"executeGlobalCodeBeforeUnblocking":false,"saveThumbnails":false,"autoplay":false,"videoWrapper":false}},"youtube": {"id": "youtube","global": function (contentBlockerData) { },"init": function (el, contentBlockerData) { },"settings": {"executeGlobalCodeBeforeUnblocking":false,"changeURLToNoCookie":true,"saveThumbnails":false,"autoplay":false,"thumbnailQuality":"maxresdefault","videoWrapper":false}}};
var BorlabsCookieInitCheck = function () {
if (typeof window.BorlabsCookie === "object" && typeof window.jQuery === "function") {
if (typeof borlabsCookiePrioritized !== "object") {
borlabsCookiePrioritized = { optInJS: {} };
}
window.BorlabsCookie.init(borlabsCookieConfig, borlabsCookieCookies, borlabsCookieContentBlocker, borlabsCookiePrioritized.optInJS);
} else {
window.setTimeout(BorlabsCookieInitCheck, 50);
}
};
BorlabsCookieInitCheck();});</script> <script type="text/javascript">jQuery(function() {
jQuery(".tooltips img").closest(".tooltips").css("display", "inline-block");
new jQuery.Zebra_Tooltips(jQuery('.tooltips').not('.custom_m_bubble'), {
'background_color': '#000000',
'color': '#ffffff',
'max_width': 250,
'opacity': .95,
'position': 'center'
});
});</script> </body></html>